Στην τελική φάση της υλοποίησης των θαλάσσιων πάρκων προχωράει η Ελλάδα, χωρίς ο σχεδιασμός του υπουργείου Περιβάλλοντος να επηρεάζεται από τις αντιρρήσεις που εγείρει η Τουρκία. Τις ημέρες αυτές οι υπηρεσίες του υπουργείου αναμένουν να ολοκληρωθεί ο κύκλος υπογραφών του σχεδίου προεδρικού διατάγματος για το εθνικό θαλάσσιο πάρκο του Νοτίου Αιγαίου, προκειμένου να αποσταλεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας για επεξεργασία. Παράλληλα προχωράει η προετοιμασία για τη στέγαση και στελέχωση των υπηρεσιών. Η θέσπισή τους, πάντως, δεν θα αφορά μόνο το θαλάσσιο περιβάλλον αλλά και τις (χερσαίες) προστατευόμενες περιοχές των νησιών που το πάρκο περιλαμβάνει, ορίζοντας σαφή περιορισμό στην εκτός σχεδίου δόμηση.

«Μέσα στις επόμενες ημέρες το προεδρικό διάταγμα πρόκειται να κατατεθεί στο ΣτΕ», λέει στην «Κ» ο γενικός γραμματέας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων Πέτρος Βαρελίδης, ο οποίος έχει αναλάβει να φέρει εις πέρας την υπόθεση. «Το αντίστοιχο σχέδιο για το θαλάσσιο πάρκο του Ιονίου είναι σε μεγάλο βαθμό έτοιμο. Είναι αρκετά πιο πολύπλοκο νομοτεχνικά, καθώς το νέο πάρκο θα “απορροφήσει” και προστατευόμενες περιοχές οι οποίες ήδη υπάγονται σε ειδικό θεσμικό πλαίσιο: ολόκληρο το εθνικό θαλάσσιο πάρκο Ζακύνθου και το θαλάσσιο και παράκτιο τμήμα της Δυτικής Πελοποννήσου, που προστατεύεται με το διάταγμα του Κυπαρισσιακού κόλπου. Οι ρυθμίσεις των διαταγμάτων αυτών πρέπει να ενσωματωθούν στο διάταγμα του Ιονίου και να επικαιροποιηθούν σύμφωνα με τις αλλαγές που έχουν μεσολαβήσει στη νομοθεσία».

Το προηγούμενο της Γυάρου
Πότε θα πρέπει να αναμένεται το πράσινο φως του ΣτΕ για το Νότιο Αιγαίο; Το παράδειγμα του προεδρικού διατάγματος για την προστατευόμενη περιοχή της Γυάρου δείχνει ότι θα χρειαστούν αρκετοί μήνες: το διάταγμα αφορά ένα νησί που ανήκει εξ ολοκλήρου στο Δημόσιο, μια περιοχή χωρίς καθόλου πιέσεις, στην οποία ήδη εφαρμόζονται προστατευτικά μέτρα. Και όμως χρειάστηκαν εννέα μήνες μέχρι η επεξεργασία να ολοκληρωθεί.

«Ο χρόνος είναι πάντα ένας παράγοντας που μας απασχολεί. Ομως το διάταγμα της Γυάρου ήταν το πρώτο του είδους του και συνεπώς το ΣτΕ απάντησε σε πολλά ζητήματα νομικής φύσης σε σχέση με την κύρωση των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ) και τη δημιουργία προστατευτικού πλαισίου. Επομένως εκτιμώ ότι δεν θα χρειαστεί τόσος χρόνος και σε στενή συνεργασία με το δικαστήριο θα έχουμε γρήγορα το νέο πλαίσιο», λέει ο κ. Βαρελίδης.

πρόσω-για-το-πάρκο-στο-νότιο-αιγαίο-564428209
ΥΠΕΞ για Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο: «Το καθεστώς κυριαρχίας στο Αιγαίο βασίζεται στις Διεθνείς Συνθήκες»
Οσον αφορά το περιεχόμενο των διαταγμάτων για τα δύο εθνικά πάρκα, ο κ. Βαρελίδης αναφέρει ότι δεν θα υπάρχουν σημαντικές διαφορές σε σχέση με τα κείμενα που είχαν δοθεί σε δημόσια διαβούλευση.

«Μόνο κάποιες μικρές λεπτομέρειες οι οποίες προέκυψαν από τη συνεργασία με τα συναρμόδια υπουργεία και την αυτοδιοίκηση. Για παράδειγμα, στην Αμοργό και στη Σαντορίνη προβλέφθηκαν κάποια έργα σε λιμένες που είχαν ήδη εγκριθεί. Κανένα κομβικό θέμα δεν αλλάζει. Δεν θα μπορούσε άλλωστε, καθώς το κείμενο του διατάγματος βασίζεται στην ΕΠΜ, δηλαδή στην επιστημονική έρευνα».

Οι περιορισμοί
Η βασική διαφωνία που τους προηγούμενους μήνες καθυστέρησε την ολοκλήρωση του νέου πλαισίου αφορούσε την απαγόρευση της αλιείας με μηχανότρατα σε όλη την έκταση του πάρκου, όπως και την απαγόρευση αλιείας από 15 Απριλίου έως 31 Μαΐου σε απόσταση μισού ναυτικού μιλίου από τις ακτές των νησιών.

Σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων έστειλε ένα πολυσέλιδο κείμενο παρατηρήσεων στο ΥΠΕΝ, με το οποίο ζητούσε μεταξύ άλλων να προβλεφθούν μέτρα στήριξης προς τους αλιείς που θα πληγούν, αλλά και να δοθεί ρόλος στους αλιείς στην παρακολούθηση εφαρμογής των μέτρων, ώστε «να μην επιβαρύνονται αθέμιτα ορισμένες ομάδες». Τα θέματα αυτά βρίσκονται υπό εξέταση, αλλά πιθανότατα δεν θα προβλέπονται στο διάταγμα.

Η βασική διαφωνία που καθυστέρησε την ολοκλήρωση του νέου πλαισίου αφορούσε την απαγόρευση της αλιείας με μηχανότρατα σε όλη την έκταση του πάρκου, όπως και την απαγόρευση από 15/4 έως 31/5 σε απόσταση μισού ναυτικού μιλίου από τις ακτές των νησιών.

Από την άλλη, η κριτική που ασκείται σε επιστημονικούς κύκλους είναι ότι το διάταγμα ουσιαστικά δεν θα έχει σοβαρούς περιορισμούς, πλην όσων αφορούν την αλιεία. «Δεν συμφωνώ», λέει ο κ. Βαρελίδης. «Κατ’ αρχάς οι περιορισμοί στην αλιεία είναι ισχυροί. Επίσης μέσω του χωροταξικού των ΑΠΕ προβλέπεται απαγόρευση των αιολικών πάρκων σε νησιά αυτού του μεγέθους και απαγόρευση των φωτοβολταϊκών σε περιοχές Natura. Ακόμη, στο διάταγμα θα προβλέπονται μέτρα για την αγκυροβόληση στα λιβάδια Ποσειδωνίας ώστε να μπει τάξη. Παράλληλα μπαίνει φρένο στην τάση δημιουργίας νέων μαρινών, τουριστικών καταφυγίων κ.ο.κ. Επιπλέον, το διάταγμα για το εθνικό πάρκο θα περιλαμβάνει και τις χερσαίες περιοχές Natura των νησιών, στις οποίες θα μπουν περιορισμοί, λ.χ. στην εκτός σχεδίου δόμηση, η οποία επιτρέπεται μόνο στις περιφερειακές ζώνες».

Γιατί το εθνικό πάρκο θα έχει πολύ λίγες περιοχές απολύτου προστασίας; «Οι επιστήμονες επέλεξαν μόνο κάποιες μικρές βραχονησίδες και ορισμένα θαλάσσια σπήλαια. Το θεσμικό πλαίσιο είναι πολύ περιοριστικό – μην ξεχνάμε ότι το εθνικό πάρκο δεν γίνεται σε κάποια απομονωμένη περιοχή, αλλά σε μια περιοχή με μεγάλη τουριστική ανάπτυξη».

Η διαχείριση
Παράλληλα με τη διαδικασία θέσπισης του εθνικού πάρκου Νοτίου Αιγαίου, προχωράει και η προετοιμασία για τη λειτουργία του, την οποία θα αναλάβει ο Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ, ο οργανισμός του κράτους για τις προστατευόμενες περιοχές). «Το εθνικό πάρκο θα είναι ό,τι σημαντικότερο έχει γίνει για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος στην Ελλάδα από την εποχή που δημιουργήθηκαν τα δύο θαλάσσια πάρκα στη Ζάκυνθο και στην Αλόννησο και κηρύχθηκαν οι πρώτες θαλάσσιες περιοχές Natura», εκτιμά ο Κώστας Τριάντης, καθηγητής Βιογεωγραφίας και Χερσαίας Βιοποικιλότητας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και διευθύνων σύμβουλος του ΟΦΥΠΕΚΑ.

«Το διάταγμα θα περιλαμβάνει και τις χερσαίες περιοχές Natura των νησιών, στις οποίες θα μπουν περιορισμοί λ.χ. στην εκτός σχεδίου δόμηση, η οποία επιτρέπεται μόνο στις περιφερειακές ζώνες», λέει ο Πέτρος Βαρελίδης, γ.γ. Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων.  

«Δημιουργείται μια μεγάλη, συνεκτική προστατευόμενη περιοχή, που ξεκινάει από τις νοτιοανατολικές Κυκλάδες και φθάνει μέχρι την Κίναρο και τα Λέβιθα, και μάλιστα σε περιοχές με ανθρώπινη δραστηριότητα. Είναι κάτι που δεν έχει ξαναγίνει στη χώρα μας και προφανώς δεν θα μπορούσε “να μείνει στα χαρτιά”».

Για το εθνικό πάρκο του Νοτίου Αιγαίου θα δημιουργηθούν δύο νέες μονάδες για τη διαχείριση, στη Μήλο και στην Αμοργό. «Μέσα στο επόμενο δίμηνο θα προκηρυχθούν μέσω ΕΣΠΑ 30 θέσεις, από 10 για Μήλο και Αμοργό, αλλά και στα Κύθηρα, για το πάρκο του Ιονίου. Οι θέσεις αυτές θα είναι για 3-4 χρόνια και εν τω μεταξύ έχουμε εξασφαλίσει 33 θέσεις μονίμων μέσω ΑΣΕΠ», προσθέτει. Οσον αφορά την υποδομή, ήδη αγοράστηκαν τρία σύγχρονα σκάφη παντός καιρού, 13 φουσκωτά και άλλος εξοπλισμός, όπως drones. «Το ζήτημα δεν είναι η υλικοτεχνική υποδομή, αλλά πώς σιγά σιγά θα χτίσουμε εμπιστοσύνη με τις τοπικές κοινωνίες και ειδικά τους αλιείς, τους οποίους αντιμετωπίζουμε όχι ως ανεπιθύμητους, αλλά ως συνδιαχειριστές του εθνικού πάρκου».

«Για εμένα ένα μεγάλο στοίχημα είναι και η βελτίωση της γνώσης μας», λέει ο κ. Βαρελίδης. «Αν θυμάστε, πρόσφατα στη Σκόπελο συνελήφθη μια σπείρα Ιταλών που έκοβε παράνομα κόκκινα κοράλλια. Η πολιτεία δεν γνώριζε ότι εκεί υπήρχε αποικία κοραλλιών, η περιοχή δεν έχει καταγραφεί. Προσωπικά αυτό με ενοχλεί! Δείχνει την αναποτελεσματικότητα της χρήσης των κονδυλίων που διαθέτουμε τόσα χρόνια για την έρευνα σε ινστιτούτα, πανεπιστήμια και ιδιώτες. Πιστεύουμε ότι η θέσπιση των πάρκων θα δώσει την ευκαιρία για μια λεπτομερή χαρτογράφηση των θαλάσσιων οικοτόπων, ώστε να αυξήσουμε τη γνώση και την προστασία».

Ο γενικός γραμματέας δεν επιθυμεί να σχολιάσει τις ανακοινώσεις της Τουρκίας για την ανακήρυξη δύο θαλάσσιων πάρκων στο Βόρειο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. «Προφανώς αρμοδιότερο να απαντήσει είναι το υπουργείο Εξωτερικών. Αυτό που έχω να πω είναι ότι τα θαλάσσια πάρκα στην Ελλάδα σχεδιάζονται αυστηρά με επιστημονικά κριτήρια και χωροθετούνται εντός των χωρικών υδάτων της χώρας, όπως προβλέπουν η ευρωπαϊκή και η διεθνής νομοθεσία. Υπάρχει πράγματι διαδικασία ώστε θαλάσσια πάρκα να καταλαμβάνουν και διεθνή ύδατα, ωστόσο οι διεθνείς συνθήκες προβλέπουν ότι αυτό πρέπει να γίνει με συγκεκριμένη διαδικασία και με τη συνεργασία των γειτονικών κρατών».

Γιώργος Λιάλιος

ΠΗΓΗ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ