Δεν είναι μόνο οι απειλές – είναι η διεύρυνση της ατζέντας που προκαλεί ανησυχία
Νέα διάσταση στη συζήτηση για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις δίνει ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών Γιάννης Βαληνάκης, ο οποίος προειδοποιεί ότι η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια νέα και, όπως εκτιμά, διευρυνόμενη κρίση με την Τουρκία.
Το στοιχείο που ξεχωρίζει στις παρεμβάσεις του δεν είναι μόνο η ένταση της τουρκικής ρητορικής. Είναι κυρίως η εκτίμηση ότι η τουρκική ατζέντα μεταβάλλεται και διευρύνεται, γεγονός που –κατά τον ίδιο– απαιτεί διαφορετική αντιμετώπιση από την ελληνική πλευρά.
Ο κ. Βαληνάκης υποστηρίζει ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να σχεδιάζει με βάση το ευνοϊκό σενάριο, αλλά να έχει ήδη επεξεργαστεί τις κινήσεις της για το δυσμενέστερο ενδεχόμενο, ακόμη και εκείνο μιας στρατιωτικής σύγκρουσης.
Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρίσκεται και το ζήτημα του τουρκικού αφηγήματος προς τη διεθνή κοινότητα. Όπως αναφέρει, η Άγκυρα επιχειρεί να παρουσιάσει την Ελλάδα ως χώρα που στρατιωτικοποιεί τα νησιά και απειλεί την Τουρκία, επιδιώκοντας να διαμορφώσει συγκεκριμένες εντυπώσεις σε διεθνείς παράγοντες.
Παράλληλα, ο πρώην υφυπουργός συνδέει τις εξελίξεις στο Αιγαίο με τη γενικότερη διεθνή συγκυρία και την, κατά την εκτίμησή του, υποχώρηση της πρακτικής ισχύος του Διεθνούς Δικαίου έναντι της χρήσης ισχύος.
Το κρίσιμο σημείο: τι θα κάνει η Ελλάδα
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει ο κ. Βαληνάκης στην ανάγκη να μην υπάρξει ελληνική αντίδραση εκ των υστέρων, αφού προηγουμένως έχει εκδηλωθεί μια νέα τουρκική κίνηση.
Η θέση του είναι ότι η Αθήνα θα πρέπει να έχει ήδη καθορίσει τα πιθανά αντίμετρα, να τα έχει γνωστοποιήσει με διακριτικό τρόπο μέσω τρίτων και να έχει καταστήσει σαφές ποιο θα είναι το κόστος συγκεκριμένων ενεργειών της Άγκυρας.
Με άλλα λόγια, η συζήτηση μεταφέρεται από το «τι θα κάνουμε αν υπάρξει κρίση» στο «τι έχουμε αποφασίσει να κάνουμε πριν υπάρξει κρίση».
Την ίδια στιγμή, ο κ. Βαληνάκης αναγνωρίζει την ενίσχυση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων τα τελευταία χρόνια, επισημαίνοντας ωστόσο ότι ο εξοπλιστικός σχεδιασμός δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Ασκεί παράλληλα κριτική στη μέχρι σήμερα διπλωματική προσέγγιση, υποστηρίζοντας ότι χάθηκε χρόνος και ότι υπήρξαν λανθασμένες εκτιμήσεις σχετικά με τη δυνατότητα διαχείρισης των ελληνοτουρκικών διαφορών μέσω του διαλόγου και της προοπτικής προσφυγής στη Χάγη.
Από τον διάλογο στην προετοιμασία
Η παρέμβαση Βαληνάκη ουσιαστικά επαναφέρει ένα διαχρονικό δίλημμα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής: πώς συνδυάζεται ο διάλογος με την αποτροπή και πόσο έγκαιρα πρέπει να σχεδιάζεται η αντίδραση σε περίπτωση κλιμάκωσης.
Ο ίδιος δεν αμφισβητεί ότι υπήρξαν θετικές εξελίξεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις τα προηγούμενα χρόνια, εκτιμά όμως ότι το συνολικό περιβάλλον έχει γίνει πιο σύνθετο, καθώς –όπως υποστηρίζει– η Τουρκία έχει ενισχύσει τη διπλωματική και οικονομική της θέση, ενώ παράλληλα διευρύνονται οι διεκδικήσεις της.
Το μήνυμα που προκύπτει από την παρέμβασή του είναι σαφές: η επόμενη ημέρα των ελληνοτουρκικών σχέσεων δεν θα κριθεί μόνο από το αν θα υπάρξει διάλογος, αλλά και από το κατά πόσο η κάθε πλευρά έχει προετοιμαστεί για το ενδεχόμενο μιας νέας κρίσης.
Και σε αυτό το σημείο ο πρώην υφυπουργός θέτει το ζήτημα της πολιτικής ευθύνης συνολικά, υπογραμμίζοντας ότι η αντιμετώπιση των ελληνοτουρκικών σχέσεων δεν μπορεί να στηρίζεται σε «μαγικές λύσεις», αλλά απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, αποτροπή και διπλωματική προετοιμασία.