Η καλύτερη ακτοπλοϊκή σύνδεση καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, η οικονομική ενίσχυση των μικρών τουριστικών επιχειρήσεων και η ανάδειξη της τοπικής παραγωγής, της γαστρονομίας και του φυσικού πλούτου αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την τουριστική αναβάθμιση του Βορείου Αιγαίου. Οι συγκεκριμένες κατευθύνσεις περιλαμβάνονται στη μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ «Ο Ελληνικός Τουρισμός – Επιτεύγματα, Προκλήσεις, Προοπτικές», η οποία θέτει στο επίκεντρο την ανάγκη να διαχυθούν τα οφέλη του τουρισμού σε περισσότερες περιοχές της χώρας.
Η μελέτη παρουσιάστηκε στην Αθήνα και εκπονήθηκε από τον Άρη Ίκκο, επιστημονικό διευθυντή του ΙΝΣΕΤΕ, και την Ευαγγελία Λάμπρου, στατιστικό-αναλύτρια, υπό τον συντονισμό του Ηλία Κικίλια, γενικού διευθυντή του Ινστιτούτου. Οι προτάσεις της αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για τη Λέσβο και τα υπόλοιπα νησιά της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου.
Ακτοπλοΐα και σταθερές συνδέσεις όλο τον χρόνο
Κομβικό ζήτημα αποτελεί η αναβάθμιση των ακτοπλοϊκών και λιμενικών υποδομών. Το ΙΝΣΕΤΕ εισηγείται εθνική στρατηγική για την ακτοπλοΐα, χρηματοδοτικό μηχανισμό ανανέωσης του στόλου και εξασφάλιση τακτικών δρομολογίων σε δωδεκάμηνη βάση.
Για το Βόρειο Αιγαίο, η αξιόπιστη συγκοινωνιακή σύνδεση αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου και την προσέλκυση επισκεπτών πέρα από τους καλοκαιρινούς μήνες.
Τοπικά προϊόντα, γαστρονομία και εναλλακτικός τουρισμός
Η μελέτη προτείνει τον εμπλουτισμό του παραδοσιακού μοντέλου «ήλιος και θάλασσα» με πολιτιστικές, γαστρονομικές, αγροτουριστικές και υπαίθριες δραστηριότητες.
Η τοπική αγροδιατροφική παραγωγή, οι γεύσεις, η πολιτιστική κληρονομιά και το φυσικό περιβάλλον μπορούν να αποτελέσουν βασικά συστατικά μιας ολοκληρωμένης τουριστικής εμπειρίας.
Απαραίτητες προϋποθέσεις είναι η πιστοποίηση αγροτουριστικών καταλυμάτων, η συνεργασία παραγωγών και τουριστικών επιχειρήσεων, η σήμανση μονοπατιών και ποδηλατικών διαδρομών, καθώς και η δημιουργία αναγνωρίσιμης γαστρονομικής ταυτότητας.
Παράλληλα, αναδεικνύονται οι δυνατότητες του τουρισμού ευεξίας, με αξιοποίηση των ιαματικών πηγών, αλλά και του τουρισμού τρίτης ηλικίας, που μπορεί να συμβάλει στην επέκταση της περιόδου, εφόσον εξασφαλίζεται πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας.
Υψηλό κόστος και φορολογία πιέζουν τις επιχειρήσεις
Ιδιαίτερα αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι τουριστικές επιχειρήσεις της Περιφέρειας.
Σύμφωνα με έρευνα επιχειρηματικού κλίματος των ΙΝΣΕΤΕ και HATTA, τον Απρίλιο του 2026, το 95% των ταξιδιωτικών γραφείων του Βορείου Αιγαίου που συμμετείχαν ανέφερε το αυξημένο κόστος ως σημαντική πρόκληση.
Επιπλέον, σε έρευνα των ΙΝΣΕΤΕ και ΣΕΤΚΕ, τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2025, το 87% των συμμετεχόντων από τα μη κύρια τουριστικά καταλύματα της Περιφέρειας χαρακτήρισε την υψηλή φορολογία βασικό εμπόδιο.
Για την αντιμετώπιση των προβλημάτων, το ΙΝΣΕΤΕ προτείνει ειδικά χρηματοδοτικά εργαλεία για τις μικρές επιχειρήσεις, ώστε να μπορούν να επενδύσουν στην ποιότητα, στις νέες υπηρεσίες και στον εκσυγχρονισμό τους.
Νερό και υποδομές ως προϋπόθεση νέων επενδύσεων
Η τουριστική επέκταση, σύμφωνα με τη μελέτη, δεν μπορεί να προχωρά χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι δυνατότητες των νησιωτικών υποδομών.
Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνεται η κατάρτιση δεσμευτικού Σχεδίου Υδατικής Επάρκειας ανά νησιωτική ενότητα, το οποίο θα συνδέεται με την αδειοδότηση νέων τουριστικών μονάδων.
Παράλληλα, προτείνονται αναβαθμίσεις στα δίκτυα ύδρευσης και ενέργειας, καλύτερη διαχείριση απορριμμάτων και σταθερή χρηματοδότηση για την προστασία των ακτών από τη διάβρωση.
Κοινός σχεδιασμός με επίκεντρο τις τοπικές κοινωνίες
Το ΙΝΣΕΤΕ δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στη δημιουργία και λειτουργία Οργανισμών Διαχείρισης και Προώθησης Προορισμών, οι οποίοι θα αναλαμβάνουν τον συντονισμό των υποδομών, τη βελτίωση της συνδεσιμότητας και την ανάπτυξη νέων τουριστικών εμπειριών.
Στο σχεδιασμό προτείνεται να συμμετέχουν η αυτοδιοίκηση, οι ξενοδόχοι, τα επιμελητήρια, οι τουριστικοί πράκτορες και οι τοπικές κοινωνίες, με εξειδικευμένα στελέχη και εξασφαλισμένους πόρους.
Μία ακόμη πρόταση αφορά την επιστροφή μέρους των τελών που πληρώνουν οι επισκέπτες στις περιοχές όπου εισπράττονται, προκειμένου να χρηματοδοτούνται έργα υποδομών και περιβαλλοντικής προστασίας.
Για το Βόρειο Αιγαίο, το μεγάλο στοίχημα είναι να μετατραπούν τα συγκριτικά πλεονεκτήματα των νησιών σε οργανωμένες και προσβάσιμες τουριστικές εμπειρίες. Με επιχειρήσεις που θα μπορούν να τις υποστηρίξουν και υποδομές που θα εξυπηρετούν επισκέπτες και κατοίκους, η τουριστική ανάπτυξη μπορεί να αποκτήσει πιο σταθερά χαρακτηριστικά, έχοντας ως βασικό σημείο αναφοράς την ποιότητα ζωής των τοπικών κοινωνιών.