.
.
Στη Σάμο εξελίσσεται εδώ και χρόνια μια υπόθεση που δεν αφορά μόνο ένα νησί, αλλά τον τρόπο με τον οποίο το κράτος και οι θεσμοί διαχειρίζονται στην πράξη το δικαίωμα των παιδιών με αναπηρία στην εκπαίδευση. Το Ειδικό Δημοτικό Σχολείο και το Εργαστήριο Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης λειτουργούν στις εγκαταστάσεις του ΚΕΦΙΑΠ Σάμου, μιας δομής που ανήκει στο Εθνικό Σύστημα Υγείας και υπάγεται διοικητικά στο Γενικό Νοσοκομείο Σάμου, χωρίς να πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις για εκπαιδευτική χρήση. Το γεγονός αυτό δεν αποτελεί πολιτική ερμηνεία αλλά προκύπτει ευθέως από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Με τον νόμο 4025/2011 καταργήθηκαν τα ΚΕΚΥΚΑΜΕΑ και τα ΚΕΦΙΑΠ ορίστηκαν ρητά ως αμιγώς υγειονομικές δομές αποκατάστασης, ενταγμένες στο Εθνικό Σύστημα Υγείας και υπό την ευθύνη των νοσοκομείων του ΕΣΥ. Ο νόμος αυτός αφαίρεσε κάθε εκπαιδευτική ή καταρτιστική αρμοδιότητα που υπήρχε στο παρελθόν και δεν προέβλεψε καμία δυνατότητα φιλοξενίας σχολικών μονάδων. Από τότε μέχρι σήμερα δεν έχει ψηφιστεί κανένας μεταγενέστερος νόμος ούτε έχει εκδοθεί υπουργική απόφαση που να επιτρέπει ή να νομιμοποιεί εκπαιδευτική χρήση εντός ΚΕΦΙΑΠ.
Παράλληλα, η εκπαιδευτική νομοθεσία προβλέπει ρητά ότι οι σχολικές μονάδες, συμπεριλαμβανομένων των ειδικών σχολείων και των ΕΕΕΕΚ, οφείλουν να στεγάζονται σε κτίρια με άδεια δόμησης, νόμιμη αλλαγή χρήσης και πιστοποίηση καταλληλότητας για εκπαιδευτική λειτουργία. Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, καμία σχολική μονάδα δεν μπορεί να θεωρηθεί νόμιμη, ανεξαρτήτως των κοινωνικών αναγκών που καλείται να καλύψει.
Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκεται πλέον και το Γενικό Νοσοκομείο Σάμου, καθώς αποτελεί τη διοικητική αρχή υπό την οποία λειτουργεί το ΚΕΦΙΑΠ. Η χρήση των εγκαταστάσεων για σκοπούς ξένους προς την υγειονομική τους αποστολή δεν θα μπορούσε να πραγματοποιείται χωρίς τη γνώση και τη διαχρονική ανοχή της διοίκησης του Νοσοκομείου. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν υπήρξε ποτέ επίσημη παραχώρηση χώρου, με ποια νομική βάση έγινε και ποιος ανέλαβε την ευθύνη να επιτρέπεται η λειτουργία σχολικών μονάδων σε δομή του ΕΣΥ χωρίς νόμιμη αδειοδότηση.
Το ζήτημα κατέστη επίσημο και αδιαμφισβήτητο με το έγγραφο 3-11-2025 που απέστειλε η Προϊσταμένη της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Σάμου προς το Γενικό Νοσοκομείο Σάμου, με κοινοποίηση στον Δήμο Ανατολικής Σάμου. Στο έγγραφο αυτό καταγράφεται ρητά ότι οι εγκαταστάσεις του ΚΕΦΙΑΠ χρησιμοποιούνται για τη λειτουργία σχολικών μονάδων χωρίς την απαιτούμενη νόμιμη αδειοδότηση. Με την κοινοποίηση αυτή, η ευθύνη δεν αφορά πλέον μόνο την εκπαίδευση ή την τοπική αυτοδιοίκηση, αλλά αγγίζει ευθέως και τη διοίκηση του Νοσοκομείου, η οποία όφειλε να διασφαλίζει τη νόμιμη χρήση της περιουσίας του ΕΣΥ.
Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα από το γεγονός ότι η ίδια η Προϊσταμένη που υπογράφει σήμερα το έγγραφο είχε στο παρελθόν διατελέσει Διευθύντρια του Ειδικού Σχολείου που στεγάζεται στο ΚΕΦΙΑΠ. Το στοιχείο αυτό δεν συνιστά προσωπική μομφή, αλλά αναδεικνύει μια θεσμική αλληλουχία ρόλων που γεννά εύλογα ερωτήματα για το πότε ακριβώς διαπιστώθηκε η έλλειψη νομιμότητας και γιατί δεν αντιμετωπίστηκε εγκαίρως από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, συμπεριλαμβανομένου του Νοσοκομείου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης. Ο Δήμος Ανατολικής Σάμου δεν διαθέτει, βάσει νόμου, καμία αρμοδιότητα επί των ΚΕΦΙΑΠ, τα οποία αποτελούν περιουσιακά στοιχεία του Εθνικού Συστήματος Υγείας και τελούν υπό τη διοίκηση του Νοσοκομείου. Παρ’ όλα αυτά, μετά την κοινοποίηση του εγγράφου, καταγράφονται δημόσιες παρεμβάσεις και εξαγγελίες για εργασίες και αποκαταστάσεις σε ένα κτιριακό συγκρότημα που δεν ανήκει στον Δήμο και δεν έχει νόμιμη εκπαιδευτική χρήση, γεγονός που εντείνει τη σύγχυση αρμοδιοτήτων και μεταθέτει τις πραγματικές ευθύνες.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι μόνο η έλλειψη αδειών, αλλά το γεγονός ότι η κατάσταση αυτή διατηρήθηκε επί χρόνια με τη σιωπηρή ανοχή όλων των εμπλεκόμενων θεσμών. Όταν ο νόμος είναι σαφής και δεν εφαρμόζεται, τότε το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό αλλά βαθιά θεσμικό. Η παρανομία δεν προέκυψε από άγνοια, αλλά από μια συλλογική επιλογή αποφυγής ευθύνης.
Τα παιδιά με αναπηρία και οι οικογένειές τους δεν φέρουν καμία ευθύνη και δεν μπορεί να χρησιμοποιούνται ως άλλοθι για τη διαιώνιση μιας κατάστασης που παραβιάζει το ίδιο το θεσμικό πλαίσιο. Το δικαίωμα στην εκπαίδευση, όπως κατοχυρώνεται από το Σύνταγμα και την εκπαιδευτική νομοθεσία, προϋποθέτει νόμιμες, ασφαλείς και κατάλληλες υποδομές και όχι λύσεις ανάγκης που μετατρέπονται σε μόνιμο καθεστώς.
Σήμερα, μετά την επίσημη καταγραφή και κοινοποίηση του προβλήματος, κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν γνώριζε. Το ερώτημα που τίθεται πλέον δημόσια είναι ποιος ήξερε τι και πότε, ποιος επέτρεψε τη χρήση ενός υγειονομικού χώρου για εκπαιδευτικούς σκοπούς χωρίς νομική βάση και ποιος θα αναλάβει την ευθύνη να δοθεί επιτέλους μια νόμιμη και αξιοπρεπής λύση στα παιδιά που τη δικαιούνται.
Γιάννης Νέγρης