Μια νέα πρόσκληση 8 εκατ. ευρώ αφήνει εκτός ένα από τα μεγαλύτερα νησιά της Περιφέρειας – η απουσία της Σάμου, οι ευθύνες της Περιφερειακής Αρχής και η σιωπή των εκλεγμένων εκπροσώπων της

Μια ακόμη χρηματοδοτική δράση της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου έρχεται να προσθέσει ένα ακόμη ερωτηματικό πάνω από τη θέση της Σάμου στον αναπτυξιακό σχεδιασμό της Περιφέρειας. Αυτή τη φορά δεν πρόκειται για μια μικρή ή περιθωριακή παρέμβαση, αλλά για μια δράση συνολικού προϋπολογισμού 8 εκατ. ευρώ, η οποία χρηματοδοτείται στο πλαίσιο του Προγράμματος «Βόρειο Αιγαίο 2021-2027» από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και αφορά την ενίσχυση υφιστάμενων μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Η πρόσκληση έχει ως αντικείμενο την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας με έμφαση στον τουρισμό, τον πολιτισμό και τη δεύτερη μεταποίηση αγροτικών προϊόντων. Πρόκειται δηλαδή για δύο τομείς που βρίσκονται στον πυρήνα της οικονομικής δραστηριότητας των νησιών και που θεωρητικά αποτελούν βασικούς πυλώνες κάθε σοβαρού περιφερειακού αναπτυξιακού σχεδιασμού: από τη μία η αναβάθμιση και διασύνδεση του τουριστικού προϊόντος με τον πολιτισμό και την τοπική παραγωγή και από την άλλη η αξιοποίηση της αγροτικής παραγωγής μέσα από τη μεταποίηση, την καινοτομία και τη δημιουργία προϊόντων μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας.

Μόνο που, όταν κάποιος διαβάσει προσεκτικά την πρόσκληση, διαπιστώνει ότι η Σάμος δεν περιλαμβάνεται στις περιοχές παρέμβασης. Η δράση αφορά τη Δημοτική Ενότητα Χίου, τη Δημοτική Κοινότητα Μυτιλήνης και, μέσω της Ολοκληρωμένης Χωρικής Επένδυσης Μικρών Νησιών, τους Δήμους Φούρνων Κορσεών, Αγίου Ευστρατίου, Ηρωικής Νήσου Ψαρών, Οινουσσών και Ικαρίας. Η Σάμος δεν αναφέρεται στον κατάλογο των επιλέξιμων περιοχών.

Η γεωγραφική αυτή επιλογή αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν δει κανείς το ύψος των διαθέσιμων πόρων. Για τη σύνδεση του τουρισμού και του πολιτισμού με την ανάπτυξη αλυσίδων αξίας προβλέπονται 1,5 εκατ. ευρώ για τη ΒΑΑ Χίου, 1,5 εκατ. ευρώ για τη ΒΑΑ Μυτιλήνης και 1 εκατ. ευρώ για την ΟΧΕ Μικρών Νησιών. Αντίστοιχα, για τη δεύτερη μεταποίηση αγροτικών προϊόντων προβλέπονται άλλα 1,5 εκατ. ευρώ για τη Χίο, 1,5 εκατ. ευρώ για τη Μυτιλήνη και 1 εκατ. ευρώ για τα Μικρά Νησιά. Συνολικά, δηλαδή, τα 8 εκατ. ευρώ έχουν ήδη κατανεμηθεί σε συγκεκριμένες χωρικές στρατηγικές και περιοχές παρέμβασης.

Δεν είναι λοιπόν μια περίπτωση κατά την οποία η Σάμος θα μπορούσε απλώς να περιμένει μέχρι να εξαντληθούν οι πόροι. Η ίδια η αρχιτεκτονική της πρόσκλησης καθορίζει εξαρχής ποιες περιοχές έχουν δικαίωμα συμμετοχής. Και αυτό ακριβώς είναι που καθιστά αναγκαία μια πολιτική εξήγηση: ποια ήταν τα κριτήρια με τα οποία αποφασίστηκε ο συγκεκριμένος χωρικός σχεδιασμός και γιατί η Σάμος δεν εντάχθηκε σε αυτόν.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα από τα χαρακτηριστικά των επενδύσεων που χρηματοδοτούνται. Η δράση δεν περιορίζεται σε μια απλή επιδότηση λειτουργικών αναγκών. Προβλέπει, μεταξύ άλλων, παραγωγικό και μηχανολογικό εξοπλισμό, κτιριακές παρεμβάσεις, ενεργειακή αναβάθμιση, σχεδιασμό και πιστοποίηση προϊόντων, ψηφιακές εφαρμογές, υπηρεσίες συμβούλων και ενέργειες προβολής και προώθησης. Στη δεύτερη μεταποίηση προβλέπεται ακόμη η αξιοποίηση της αγροτικής παραγωγής με διαδικασίες δεύτερης μεταποίησης και, κατά το δυνατόν, με χρήση καινοτομιών ή αποτελεσμάτων έρευνας και τεχνολογίας.

Οι αριθμοί δείχνουν και το μέγεθος της ευκαιρίας. Για τη δράση τουρισμού και πολιτισμού, ο επιχορηγούμενος προϋπολογισμός ξεκινά από 60.000 ευρώ στη Χίο, από 30.000 ευρώ στη Μυτιλήνη και από μόλις 10.000 ευρώ στην ΟΧΕ Μικρών Νησιών, με ανώτατο όριο τις 300.000 ευρώ. Για τη δεύτερη μεταποίηση τα αντίστοιχα κατώτατα όρια είναι 60.000 ευρώ στη Χίο, 40.000 ευρώ στη Μυτιλήνη και 10.000 ευρώ στα Μικρά Νησιά, επίσης με ανώτατο όριο τις 300.000 ευρώ.

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το ποσοστό χρηματοδότησης. Στις δράσεις τουρισμού και πολιτισμού των ΒΑΑ Χίου και Μυτιλήνης η δημόσια χρηματοδότηση ανέρχεται σε 50%, ενώ στη δεύτερη μεταποίηση στη Χίο και τη Μυτιλήνη φτάνει το 70%. Στην ΟΧΕ Μικρών Νησιών το ποσοστό ενίσχυσης ανέρχεται επίσης σε 70%. Πρόκειται συνεπώς για ένα σημαντικό εργαλείο μόχλευσης ιδιωτικών επενδύσεων σε περιοχές οι οποίες έχουν ενταχθεί στον σχεδιασμό.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία της υπόθεσης. Δεν είναι ότι η Σάμος «έχασε» έναν διαγωνισμό. Δεν είναι ότι κάποια σαμιακή επιχείρηση υπέβαλε πρόταση και απορρίφθηκε. Η Σάμος δεν βρίσκεται καν στις περιοχές που μπορούν να αξιοποιήσουν τη συγκεκριμένη πρόσκληση. Το ζήτημα επομένως μεταφέρεται από το επίπεδο της επιχειρηματικής ανταγωνιστικότητας στο επίπεδο του ίδιου του περιφερειακού σχεδιασμού.

Η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου έχει επιλέξει συγκεκριμένα χωρικά εργαλεία — ΒΑΑ Χίου, ΒΑΑ Μυτιλήνης και ΟΧΕ Μικρών Νησιών — μέσω των οποίων κατευθύνονται οι συγκεκριμένοι πόροι. Η επίσημη πρόσκληση είναι σαφής ως προς αυτό.

Το ερώτημα που προκύπτει για τη Σάμο είναι συνεπώς πολιτικό και αναπτυξιακό: ποιο αντίστοιχο εργαλείο υπάρχει για το νησί; Και αν δεν υπάρχει, ποιος είναι ο σχεδιασμός για να αποκτήσει η Σάμος πρόσβαση σε ανάλογους πόρους;

Γιατί η Σάμος δεν είναι ένα μικρό νησί χωρίς παραγωγική βάση. Είναι ένας από τους σημαντικούς τουριστικούς και παραγωγικούς προορισμούς του Βορείου Αιγαίου, με αγροτική παραγωγή, οινοποιητική δραστηριότητα, τοπικά προϊόντα, μεταποίηση, τουριστικές επιχειρήσεις και μια σημαντική μικρομεσαία επιχειρηματική βάση. Ακριβώς γι’ αυτό η απουσία της από μια δράση που συνδυάζει τουρισμό, πολιτισμό, τοπική παραγωγή και δεύτερη μεταποίηση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια απλή τεχνική λεπτομέρεια.

Και εδώ η ευθύνη δεν αφορά μόνο την Περιφερειακή Αρχή.

Αφορά και εκείνους που εξελέγησαν από τη Σάμο για να εκπροσωπούν το νησί στο Περιφερειακό Συμβούλιο.

Η πολιτική εκπροσώπηση δεν εξαντλείται στην παρουσία στις συνεδριάσεις ούτε στην ψήφιση των εισηγήσεων της διοίκησης. Ο περιφερειακός σύμβουλος έχει θεσμικό ρόλο ελέγχου, παρέμβασης και διεκδίκησης. Όταν μια δράση εκατομμυρίων αφορά την ανάπτυξη επιχειρήσεων σε άλλες περιοχές της ίδιας Περιφέρειας και η Σάμος δεν περιλαμβάνεται, η ελάχιστη απαίτηση από τους εκπροσώπους της είναι να ζητήσουν εξηγήσεις και να ενημερώσουν δημόσια τους πολίτες.

Μέχρι σήμερα, τουλάχιστον σε επίπεδο δημόσιου διαλόγου, αυτό που προκαλεί εντύπωση είναι η απουσία μιας δυναμικής σαμιακής παρέμβασης που να θέτει το ζήτημα στις πραγματικές του διαστάσεις. Δεν αρκεί να γνωρίζουμε ότι η Σάμος έμεινε εκτός. Πρέπει να γνωρίζουμε αν τέθηκε το θέμα πριν από τη δημοσίευση της πρόσκλησης, αν ζητήθηκε η συμπερίληψη του νησιού, αν υπήρξαν αντιρρήσεις από τους σαμιακούς εκπροσώπους και ποια ήταν η απάντηση της Περιφερειακής Αρχής.

Αν οι περιφερειακοί σύμβουλοι της Σάμου έχουν κάνει συγκεκριμένες παρεμβάσεις, η κοινωνία του νησιού δικαιούται να τις γνωρίζει. Αν έχουν καταθέσει προτάσεις, ερωτήσεις ή αντιρρήσεις, οφείλουν να τις δημοσιοποιήσουν. Αν δεν έχουν κάνει τίποτε από τα παραπάνω, τότε η σιωπή τους είναι επίσης πολιτική επιλογή και πρέπει να κριθεί ως τέτοια.

Το ίδιο ισχύει και για την Περιφερειακή Αρχή. Δεν αρκεί η παρουσίαση των 8 εκατ. ευρώ ως ακόμη μία επιτυχία του Προγράμματος «Βόρειο Αιγαίο 2021-2027». Η περιφερειακή ανάπτυξη κρίνεται και από το ποιοι συμμετέχουν στις χρηματοδοτικές ευκαιρίες και ποιοι μένουν εκτός. Και όταν ένα από τα μεγαλύτερα νησιά της Περιφέρειας δεν περιλαμβάνεται σε μια τέτοια πρόσκληση, η διοίκηση οφείλει να εξηγήσει τη λογική του σχεδιασμού.

Υπάρχει μάλιστα και μια ακόμη διάσταση που δεν πρέπει να χαθεί. Η πρόσκληση προβλέπει ότι οι αιτήσεις μπορούν να υποβάλλονται από τις 25 Ιουνίου έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026 και η διαδικασία γίνεται ηλεκτρονικά μέσω του ΟΠΣΚΕ. Δηλαδή υπάρχει ένα συγκεκριμένο χρονικό παράθυρο μέσα στο οποίο οι επιχειρήσεις των επιλέξιμων περιοχών μπορούν να προετοιμάσουν επενδυτικά σχέδια και να διεκδικήσουν δημόσια χρηματοδότηση.

Για τις σαμιακές επιχειρήσεις, όμως, η πόρτα της συγκεκριμένης πρόσκλησης δεν είναι απλώς δύσκολο να ανοίξει. Δεν υπάρχει στον σχεδιασμό της πρόσκλησης.

Αυτό είναι το πραγματικό πολιτικό θέμα.

Και όσο η Περιφέρεια δεν εξηγεί πειστικά γιατί η Σάμος δεν εντάχθηκε, ενώ παράλληλα οι εκπρόσωποι του νησιού δεν παρουσιάζουν δημόσια τη δική τους διεκδίκηση, τόσο μεγαλώνει η εντύπωση ότι η Σάμος αντιμετωπίζεται ως περιοχή που μπορεί να περιμένει.

Μπορεί όμως να περιμένει άλλο ένα πρόγραμμα;

Μπορούν οι επιχειρήσεις να περιμένουν άλλο ένα χρηματοδοτικό εργαλείο;

Μπορεί η τοπική παραγωγή να περιμένει ενώ άλλες περιοχές αποκτούν πόρους για μεταποίηση, εξοπλισμό, πιστοποιήσεις και νέες επενδύσεις;

Και κυρίως, μπορεί να συνεχιστεί ένας περιφερειακός σχεδιασμός στον οποίο η ισόρροπη ανάπτυξη επικαλείται ως στόχος, αλλά η γεωγραφική κατανομή των ευκαιριών δημιουργεί διαρκώς διαφορετικές ταχύτητες;

Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί με ένα ακόμη δελτίο Τύπου. Χρειάζεται πολιτική λογοδοσία.

Η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου οφείλει να εξηγήσει γιατί η Σάμος δεν συμπεριλήφθηκε στη συγκεκριμένη δράση και ποια αντίστοιχη χρηματοδοτική παρέμβαση σχεδιάζει για το νησί. Οι περιφερειακοί σύμβουλοι της Σάμου οφείλουν να πουν τι έκαναν, τι ζήτησαν και τι απάντηση έλαβαν.

Γιατί στο τέλος το ζήτημα δεν είναι αν κάποιος βρίσκεται κοντά ή μακριά από την Περιφερειακή Αρχή. Δεν είναι θέμα προσωπικών σχέσεων με τον Περιφερειάρχη ούτε θέμα παραταξιακής πειθαρχίας. Είναι θέμα του κατά πόσο ένας εκλεγμένος εκπρόσωπος είναι διατεθειμένος να σηκώσει το βάρος της εκπροσώπησης του τόπου του όταν υπάρχει πραγματικό διακύβευμα.

Η Σάμος δεν χρειάζεται εκπροσώπους που απλώς να είναι παρόντες στην Περιφέρεια. Χρειάζεται εκπροσώπους που να κάνουν αισθητή την παρουσία της Σάμου στην Περιφέρεια.

Γιατί αυτή τη φορά δεν μιλάμε για θεωρίες περί ανάπτυξης. Μιλάμε για 8 εκατ. ευρώ, συγκεκριμένες περιοχές, συγκεκριμένες επιχειρήσεις, συγκεκριμένες επενδύσεις και συγκεκριμένες ημερομηνίες.

Και μέσα σε αυτή τη συγκεκριμένη εικόνα υπάρχει μια πολύ συγκεκριμένη απουσία:

η Σάμος.

Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν το νησί θα διαμαρτυρηθεί εκ των υστέρων. Το ερώτημα είναι αν οι άνθρωποι που έχουν εκλεγεί για να το εκπροσωπούν θα απαιτήσουν εγκαίρως έναν διαφορετικό σχεδιασμό, ώστε η Σάμος να μην συνεχίσει να βρίσκεται στην άκρη του αναπτυξιακού χάρτη του Βορείου Αιγαίου.