.
.
Εισαγωγικό Σημείωμα
Η Υπόθεση Κερκήτειο
Μια δημοσιογραφική έρευνα για το φυσικό περιβάλλον, τη διαφάνεια και το δημόσιο χρήμα
Υπάρχουν δημοσιογραφικές έρευνες που ξεκινούν από μια πληροφορία.
Άλλες από μια καταγγελία.
Η έρευνα που κρατάτε στα χέρια σας ξεκίνησε από μια εικόνα.
Ένα φυσικό ρέμα της Σάμου, το Κερκήτειο, μεταβαλλόταν καθημερινά από βαριά μηχανήματα και φορτηγά που απομάκρυναν μεγάλες ποσότητες λίθινων και φερτών υλικών.
Αυτό που στην αρχή έμοιαζε με μια συνηθισμένη εργασία δημόσιου έργου, εξελίχθηκε σε μια πολύμηνη δημοσιογραφική έρευνα, κατά τη διάρκεια της οποίας συγκεντρώθηκαν επίσημα έγγραφα, υποβλήθηκαν αλλεπάλληλα αιτήματα ενημέρωσης προς τις αρμόδιες υπηρεσίες και εξετάστηκαν διοικητικές πράξεις, περιβαλλοντικές εγκρίσεις και στοιχεία που αφορούν την εκτέλεση του έργου.
Σύμφωνα με επίσημα έγγραφα, εγκρίθηκε η απόληψη περίπου 37.000 κυβικών μέτρων λίθινων υλικών από τέσσερα ρέματα της Σάμου για την εξυπηρέτηση δημόσιου έργου οδοποιίας.
Η έρευνα αυτή δεν έχει ως σκοπό να προκαταλάβει ευθύνες ούτε να αποδώσει παρανομίες.
Αυτό είναι έργο των αρμόδιων ελεγκτικών και δικαστικών αρχών, όταν συντρέχει περίπτωση.
Σκοπός της είναι να παρουσιάσει τα πραγματικά γεγονότα, τα επίσημα έγγραφα και τα ερωτήματα που προκύπτουν από αυτά.
Γιατί η δημοσιογραφία δεν λειτουργεί με υποθέσεις.
Λειτουργεί με τεκμήρια.
Κατά τη διάρκεια της έρευνας ζητήθηκαν από τις αρμόδιες υπηρεσίες οι διοικητικές πράξεις, οι περιβαλλοντικές εγκρίσεις, οι μελέτες, οι γνωμοδοτήσεις και τα στοιχεία που τεκμηριώνουν τις παρεμβάσεις στα ρέματα. Η αλληλογραφία που ακολούθησε, καθώς και η παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη για ζητήματα πρόσβασης σε περιβαλλοντικές πληροφορίες, αποτελούν επίσης μέρος της έρευνας.
Η σειρά αυτή δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο δημοσίευμα.
Αποτελεί έναν πλήρη δημοσιογραφικό φάκελο.
Κάθε μέρος βασίζεται σε συγκεκριμένα έγγραφα, σε διοικητικές πράξεις και σε στοιχεία που μπορούν να ελεγχθούν.
Όπου υπάρχουν αποδείξεις, θα παρουσιάζονται.
Όπου υπάρχουν αναπάντητα ερωτήματα, θα τίθενται.
Όπου υπάρξουν απαντήσεις από τις αρμόδιες υπηρεσίες ή νέα στοιχεία, θα δημοσιεύονται αυτούσια.
Γιατί το ζήτημα δεν αφορά μόνο ένα δημόσιο έργο.
Αφορά τον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε τους φυσικούς πόρους της Σάμου.
Αφορά τη διαφάνεια στη λειτουργία της διοίκησης.
Αφορά τη διαχείριση δημόσιου χρήματος.
Και, πάνω απ' όλα, αφορά το δικαίωμα των πολιτών να γνωρίζουν τι συμβαίνει στον τόπο τους.
Η έρευνα ξεκινά.
Τα συμπεράσματα ανήκουν στους πολίτες.
Πώς 37.000 κυβικά μέτρα εξαφανίστηκαν από τα ρέματα της Σάμου
Τα έγγραφα, οι σιωπές και τα αναπάντητα ερωτήματα
________________________________________
ΜΕΡΟΣ Α΄
Δεν εξαφανίστηκαν μόνο πέτρες. Εξαφανίστηκε και η διαφάνεια.
Υπάρχουν υποθέσεις που αφορούν έναν πολίτη.
Υπάρχουν υποθέσεις που αφορούν μια δημόσια υπηρεσία.
Και υπάρχουν υποθέσεις που αφορούν ολόκληρη την κοινωνία.
Η υπόθεση του Κερκητείου Ρέματος ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Γιατί δεν αφορά μόνο την κατασκευή ενός δρόμου.
Αφορά τον τρόπο με τον οποίο η δημόσια διοίκηση διαχειρίζεται το φυσικό περιβάλλον, το δημόσιο χρήμα και το δικαίωμα των πολιτών να γνωρίζουν.
________________________________________
Η αρχή της ιστορίας
Το 2026 η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου ζητά από την Κτηματική Υπηρεσία να επιτρέψει την απόληψη υλικών από φυσικά ρέματα της Σάμου.
Λίγες ημέρες αργότερα εκδίδεται έγγραφο σύμφωνα με το οποίο η Κτηματική Υπηρεσία δηλώνει ότι δεν έχει αντίρρηση για την απομάκρυνση περίπου 37.000 κυβικών μέτρων λίθινων υλικών από τέσσερα υδατορέματα.
Οι ποσότητες είναι συγκεκριμένες.
• Κερκήτειο Ρέμα: 15.000 κ.μ.
• Ρέμα Φουρνιώτη: 15.000 κ.μ.
• Πλατανάκια: 5.000 κ.μ.
• Πεταλίδες: 2.000 κ.μ.
Συνολικά:
37.000 κυβικά μέτρα φυσικού υλικού.
________________________________________
Τι σημαίνουν 37.000 κυβικά;
Οι περισσότεροι πολίτες δυσκολεύονται να αντιληφθούν το μέγεθος.
37.000 κυβικά μέτρα αντιστοιχούν σε χιλιάδες δρομολόγια φορτηγών.
Είναι μια τεράστια ποσότητα φυσικού υλικού που αφαιρείται από τέσσερα ρέματα ενός νησιού.
Και εδώ γεννιέται το πρώτο ερώτημα.
Πώς αποδείχθηκε επιστημονικά ότι η αφαίρεση αυτής της ποσότητας δεν θα μεταβάλει τη φυσική λειτουργία των ρεμάτων;
Μέχρι σήμερα οι σχετικές τεχνικές μελέτες δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.
________________________________________
Το πρώτο παράδοξο
Η ίδια η σύμβαση του έργου φαίνεται να είχε βασιστεί σε διαφορετική παραδοχή.
Τα συμβατικά τεύχη προέβλεπαν ότι τα αδρανή υλικά θα προέρχονταν από νόμιμα λειτουργούντα λατομεία.
Αυτό σημαίνει ότι όταν υπολογίστηκε ο προϋπολογισμός του έργου, είχε ληφθεί υπόψη η αγορά των υλικών.
Στην πορεία όμως εμφανίζεται μια διαφορετική επιλογή.
Τα υλικά προέρχονται από φυσικά ρέματα.
Το ερώτημα είναι εύλογο:
Πότε αποφασίστηκε αυτή η αλλαγή;
Με ποια μελέτη;
Με ποια διοικητική πράξη;
________________________________________
Το δεύτερο παράδοξο
Ένα ρέμα δεν είναι σωρός από πέτρες.
Οι φερτές ύλες αποτελούν τμήμα της φυσικής λειτουργίας του.
Τροφοδοτούν τις ακτές.
Συγκρατούν τις πλημμύρες.
Διαμορφώνουν τη μορφολογία της κοίτης.
Γι' αυτό στις περισσότερες περιπτώσεις τέτοιες παρεμβάσεις συνοδεύονται από ειδική τεχνική τεκμηρίωση.
Η έρευνα μέχρι σήμερα δεν έχει εντοπίσει δημόσια διαθέσιες:
• υδρολογικές μελέτες,
• μελέτες στερεοπαροχής,
• γεωμορφολογικές αξιολογήσεις,
• στοιχεία ισοζυγίου φερτών υλών,
• εκθέσεις παρακολούθησης των ποσοτήτων που αφαιρέθηκαν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν.
Σημαίνει ότι, με βάση τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί έως τώρα, δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.
________________________________________
Το τρίτο παράδοξο
Ακολούθησαν αλλεπάλληλες αιτήσεις προς τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Ζητήθηκαν οι διοικητικές πράξεις.
Οι εγκρίσεις.
Οι περιβαλλοντικές μελέτες.
Οι τροποποιήσεις της ΑΕΠΟ.
Οι υδρολογικές αξιολογήσεις.
Οι πράξεις της Κτηματικής Υπηρεσίας.
Οι εκθέσεις ελέγχου.
Η αλληλογραφία οδήγησε ακόμη και σε παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη σχετικά με το δικαίωμα πρόσβασης στις περιβαλλοντικές πληροφορίες.
Κι όμως...
Η δημόσια εικόνα της υπόθεσης εξακολουθεί να είναι αποσπασματική.
________________________________________
Και τώρα οι πολιτικές ευθύνες
Η υπόθεση έχει πάψει να είναι υπηρεσιακή.
Είναι πολιτική.
Ο Αντιπεριφερειάρχης Σάμου είναι ο πολιτικός προϊστάμενος των Τεχνικών Υπηρεσιών.
Οι πολίτες δικαιούνται να ακούσουν τη δική του θέση.
Όχι γενικές διαβεβαιώσεις.
Αλλά συγκεκριμένες απαντήσεις.
• Γιατί εγκαταλείφθηκε στην πράξη η προμήθεια υλικών από λατομεία;
• Υπήρξε τροποποίηση της σύμβασης;
• Πώς υπολογίστηκε το οικονομικό όφελος;
• Ποιες μελέτες τεκμηριώνουν ότι το Κερκήτειο και τα άλλα τρία ρέματα δεν υπέστησαν περιβαλλοντική υποβάθμιση;
Γιάννης Νέγρης