Οι εκκρεμότητες στη λειτουργία, η παραλαβή του έργου παρά την απουσία δωδεκάμηνης δοκιμαστικής λειτουργίας και η επιστροφή 351.243,24 ευρώ στο Δημόσιο. Τι αποκαλύπτουν τα επίσημα έγγραφα για τον βιολογικό καθαρισμό Βαθέος Σάμου.
Ένα έργο υποδομής που χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Συνοχής, πολυετείς καθυστερήσεις, προειδοποιήσεις από το αρμόδιο υπουργείο, ένα πρωτόκολλο παραλαβής με σοβαρές τεχνικές επιφυλάξεις και, τελικά, η επιστροφή εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων. Αυτή είναι η διαδρομή που προκύπτει από τη διασταύρωση τεσσάρων επίσημων εγγράφων για τον βιολογικό καθαρισμό Βαθέος Σάμου.
Η υπόθεση αφορά το έργο «Αποχέτευση ακαθάρτων – Εγκατάσταση βιολογικού καθαρισμού Βαθέος Σάμου», το οποίο εντάχθηκε στο Ταμείο Συνοχής της προγραμματικής περιόδου 2000–2006, με κωδικό 2005 GR 16 C PE 004 και MIS 107978.
Τα έγγραφα καταγράφουν μια σειρά από προβλήματα στην ολοκλήρωση και τη λειτουργία της εγκατάστασης, ενώ αναδεικνύουν κρίσιμα ερωτήματα για τη διαδικασία παραλαβής, τις συμβατικές υποχρεώσεις και τη δημοσιονομική διαχείριση του έργου.
Η έκθεση του 2013: Το έργο δεν ήταν ολοκληρωμένο και λειτουργικό Η πρώτη σημαντική καταγραφή προέρχεται από την Ειδική Διαχειριστική Αρχή Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, η οποία πραγματοποίησε επιτόπιο έλεγχο στις 12 και 13 Ιουνίου 2013. Η σχετική έκθεση φέρει ημερομηνία 18 Ιουνίου 2013.
Κατά την αυτοψία στην εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων στην περιοχή Κότσικα διαπιστώθηκε ότι παρέμεναν εργασίες σε εκκρεμότητα. Μεταξύ αυτών ήταν η ολοκλήρωση της εγκατάστασης ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού, η τοποθέτηση του μιμικού διαγράμματος, οι ρυθμίσεις του συστήματος αυτοματισμού και οι ηλεκτρολογικές συνδέσεις των μηχανημάτων.
Παράλληλα, δεν είχε ξεκινήσει η προβλεπόμενη δωδεκάμηνη δοκιμαστική λειτουργία της εγκατάστασης.
Προβλήματα καταγράφηκαν και στο αποχετευτικό δίκτυο. Συγκεκριμένα, εκκρεμούσε τμήμα περίπου 60 μέτρων στην οδό Γράμμου, έως το αντλιοστάσιο Α1, καθώς και τμήμα περίπου 50 μέτρων στην περιοχή Πλάτανος, για τη σύνδεση του κεντρικού καταθλιπτικού αγωγού με το αντλιοστάσιο Α0. Επιπλέον, παρέμενε σε εκκρεμότητα η σύνδεση των αντλιοστασίων Α0 και Α1 με τη ΔΕΗ.
Η έκθεση καταλήγει σε σαφή διαπίστωση: κατά την ημερομηνία της αυτοψίας το έργο δεν ήταν ολοκληρωμένο και λειτουργικό.
Αξιοσημείωτο είναι ότι στην ίδια έκθεση δεν διαπιστώθηκαν μη επιλέξιμες δηλωθείσες δαπάνες. Η συγκεκριμένη διαπίστωση αφορά τον έλεγχο των δηλωθεισών δαπανών και δεν αποτελεί πιστοποίηση της λειτουργικής ολοκλήρωσης του έργου.
Η προειδοποίηση του Υπουργείου το 2014 για επιστροφή χρημάτων
Η κατάσταση δεν φαίνεται να είχε αντιμετωπιστεί μέχρι το φθινόπωρο του 2014.
Στις 15 Οκτωβρίου 2014, το Υπουργείο Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας απέστειλε έγγραφο στον Δήμο Σάμου, στο οποίο περιγράφονται οι συνεχιζόμενες εκκρεμότητες και οι καθυστερήσεις.
Σύμφωνα με το έγγραφο, μετά από επίσκεψη στο έργο στις 10 και 11 Απριλίου 2014, υποβλήθηκε νέο χρονοδιάγραμμα, βάσει του οποίου η εγκατάσταση θα έπρεπε να έχει τεθεί σε πλήρη λειτουργία τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους.
Ωστόσο, το Υπουργείο επισημαίνει ότι εξακολουθούσαν να υπάρχουν σοβαρές εκκρεμότητες τόσο στο φυσικό όσο και στο οικονομικό αντικείμενο, ενώ η εξέλιξη του έργου είχε ουσιαστικά παραμείνει στάσιμη από τον Απρίλιο του 2014.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η προειδοποίηση που περιλαμβάνεται στη δεύτερη σελίδα του εγγράφου. Το Υπουργείο αναφέρει ότι, εάν το έργο δεν ολοκληρωνόταν και δεν λειτουργούσε, θα μπορούσε να εκδοθεί διαπιστωτική πράξη μη ολοκλήρωσης ή/και μη λειτουργίας, με αποτέλεσμα να αναζητηθούν από τον Δήμο Σάμου τα καταβληθέντα ποσά από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων.
Παράλληλα, ζητήθηκε μέχρι τις 21 Οκτωβρίου 2014 να υποβληθούν αναλυτικά στοιχεία για την εξέλιξη των συμβάσεων, τις εκκρεμότητες και τα προβλήματα του έργου, μαζί με σχέδιο δράσης για την επιτάχυνση της ολοκλήρωσής του.
Το ίδιο έγγραφο επισημαίνει ότι η λειτουργικότητα του πρόσθετου δευτερεύοντος αποχετευτικού δικτύου, που κατασκευάστηκε από τον Δήμο με χρηματοδότηση ΕΣΠΑ μέσω του ΕΠΠΕΡΑΑ, εξαρτιόταν από τη θέση σε λειτουργία του έργου του Ταμείου Συνοχής.
Το πρωτόκολλο του 2015: Παραλαβή χωρίς δωδεκάμηνη δοκιμαστική λειτουργία
Το σημαντικότερο ίσως στοιχείο του φακέλου βρίσκεται στο πρωτόκολλο προσωρινής και οριστικής παραλαβής, το οποίο συντάχθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 2015 για την εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων του Δήμου Βαθέος.
Στη δεύτερη σελίδα του πρωτοκόλλου καταγράφεται ότι δεν είχε πραγματοποιηθεί και δεν είχε πιστοποιηθεί η προβλεπόμενη δωδεκάμηνη δοκιμαστική λειτουργία και τεχνική υποστήριξη της εγκατάστασης.
Ως αιτία αναφέρεται ότι δεν υπήρχε δυνατότητα μεταφοράς λυμάτων από τον κεντρικό συλλεκτήριο αγωγό της πόλης της Σάμου προς την εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων.
Η επιτροπή σημειώνει, μάλιστα, ότι για τη συγκεκριμένη αδυναμία δεν ευθυνόταν ο ανάδοχος της εγκατάστασης.
Η παρατήρηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η αρχική σύμβαση προέβλεπε ρητά ότι η θέση του έργου σε ικανοποιητική λειτουργία θα πραγματοποιούνταν μετά από επιτυχή δωδεκάμηνη δοκιμαστική λειτουργία.
Επομένως, προκύπτει ένα ουσιαστικό ερώτημα: με ποια τεχνική τεκμηρίωση προχώρησε η διαδικασία οριστικής παραλαβής, ενώ η ίδια η επιτροπή αναγνώριζε ότι δεν είχε πραγματοποιηθεί η προβλεπόμενη δοκιμαστική λειτουργία;
Η διαφωνία του Αντώνιου Σίμου
Στην τρίτη σελίδα του πρωτοκόλλου περιλαμβάνεται χειρόγραφη παρατήρηση του δημοτικού συμβούλου Αντώνιου Σίμου, μέλους της επιτροπής παραλαβής.
Στο σημείωμά του, με ημερομηνία 18 Νοεμβρίου 2015, εκφράζει τη διαφωνία του με την παραλαβή του έργου στην κατάσταση που βρισκόταν, επισημαίνοντας ότι δεν μπορούσε να διαπιστωθεί η καλή λειτουργία της εγκατάστασης, καθώς δεν είχε τεθεί ακόμη σε λειτουργία.
Η συγκεκριμένη διαφωνία αποτελεί μέρος του επίσημου φακέλου παραλαβής και έχει σημασία για την αξιολόγηση των συνθηκών κάτω από τις οποίες συντάχθηκε το πρωτόκολλο.
Η απόφαση 73/2016 του Δημοτικού Συμβουλίου Σάμου
Παρά τις παρατηρήσεις που περιλαμβάνονταν στο πρωτόκολλο, το Δημοτικό Συμβούλιο Σάμου προχώρησε στην έγκρισή του.
Στις 28 Μαρτίου 2016, κατά την τέταρτη συνεδρίασή του, το Δημοτικό Συμβούλιο εξέτασε το θέμα και με την απόφαση 73/2016 ενέκρινε κατά πλειοψηφία το πρωτόκολλο προσωρινής και οριστικής παραλαβής του έργου.
Στο πρακτικό της συνεδρίασης καταγράφεται ότι ο Αντώνιος Σίμος μειοψήφησε, επιμένοντας στις παρατηρήσεις που είχε διατυπώσει ως μέλος της επιτροπής παραλαβής.
Έτσι, η έγκριση του πρωτοκόλλου πραγματοποιήθηκε παρά την καταγεγραμμένη αδυναμία διαπίστωσης της πραγματικής λειτουργίας της εγκατάστασης και την απουσία πιστοποιημένης δωδεκάμηνης δοκιμαστικής λειτουργίας.
Το γεγονός αυτό δεν αρκεί από μόνο του για να τεκμηριώσει παρανομία στη διαδικασία παραλαβής. Αναδεικνύει, όμως, την ανάγκη να εξεταστεί εάν υπήρχαν οι απαραίτητες συμβατικές και τεχνικές προϋποθέσεις για την οριστική παραλαβή και ποια στοιχεία τέθηκαν υπόψη του Δημοτικού Συμβουλίου.
Τα 351.243,24 ευρώ που ζητήθηκε να επιστραφούν
Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο εμφανίζεται το 2017.
Με έγγραφο της 8ης Σεπτεμβρίου 2017, το Υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης, μέσω της Ειδικής Υπηρεσίας Αρχής Πιστοποίησης, ζήτησε από το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους να αναληφθεί ποσό 351.243,24 ευρώ από συγκεκριμένο λογαριασμό και να αποδοθεί στα έσοδα του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων.
Το ποσό αφορά την αποπληρωμή του έργου «Αποχέτευση ακαθάρτων – εγκατάσταση βιολογικού καθαρισμού Βαθέος Σάμου», με αριθμό 2005GR16CE004.
Η οικονομική αυτή εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε συνδυασμό με την προειδοποίηση του Υπουργείου το 2014 για ενδεχόμενη ανάκτηση χρημάτων σε περίπτωση μη ολοκλήρωσης ή μη λειτουργίας του έργου.
Ωστόσο, το έγγραφο του 2017 δεν προσδιορίζει αυτοτελώς τον ακριβή λόγο επιστροφής του συγκεκριμένου ποσού, ούτε περιλαμβάνει αναλυτικό υπολογισμό ή κατανομή ευθυνών. Για να αποσαφηνιστεί η αιτία της επιστροφής απαιτείται η εξέταση της σχετικής διοικητικής πράξης και της αλληλογραφίας που προηγήθηκε.
Τα ερωτήματα για τη διαχείριση και την παραλαβή του έργου
Η αλληλουχία των εγγράφων δημιουργεί συγκεκριμένα ερωτήματα που χρήζουν απαντήσεων.
Πότε ακριβώς ολοκληρώθηκαν οι κατασκευαστικές εργασίες και πότε τέθηκε σε πραγματική λειτουργία η εγκατάσταση; Πραγματοποιήθηκε τελικά η προβλεπόμενη δωδεκάμηνη δοκιμαστική λειτουργία και υπάρχει σχετικό πιστοποιητικό επιτυχούς ολοκλήρωσής της;
Ποιος είχε την ευθύνη για την αδυναμία μεταφοράς λυμάτων από το αποχετευτικό δίκτυο προς την εγκατάσταση και ποιες ενέργειες έγιναν για την αντιμετώπιση του προβλήματος;
Με ποια τεχνικά στοιχεία εγκρίθηκε το πρωτόκολλο παραλαβής από το Δημοτικό Συμβούλιο το 2016 και ποια ήταν η πραγματική κατάσταση του έργου εκείνη την περίοδο;
Τέλος, ποια ήταν η ακριβής αιτία της επιστροφής των 351.243,24 ευρώ και ποια διοικητική διαδικασία ακολουθήθηκε για τη δημοσιονομική τακτοποίηση του ποσού;
ια την πλήρη απάντηση απαιτείται η εξέταση της αρχικής σύμβασης, της Ειδικής Συγγραφής Υποχρεώσεων, των τελικών επιμετρήσεων, των λογαριασμών του αναδόχου, των πρωτοκόλλων δοκιμαστικής λειτουργίας και της σχετικής αλληλογραφίας μεταξύ Δήμου, Υπουργείου και Διαχειριστικής Αρχής.
Τα τέσσερα έγγραφα δεν αρκούν για την απόδοση προσωπικών ευθυνών ή την εξαγωγή οριστικού συμπεράσματος περί ζημίας του Δήμου. Καταγράφουν, όμως, μια σειρά από σημαντικά γεγονότα που καθιστούν αναγκαία την πλήρη αποσαφήνιση της υπόθεσης.
Το βασικό ερώτημα παραμένει: Πώς εγκρίθηκε η οριστική παραλαβή ενός έργου για το οποίο δεν είχε πιστοποιηθεί η προβλεπόμενη δωδεκάμηνη δοκιμαστική λειτουργία και υπό ποιες συνθήκες προέκυψε η επιστροφή των 351.243,24 ευρώ στο Δημόσιο;
Γιάννης Νέγρης