.
.
του Νικόλαου Σαρούκου (*)
Ο ελληνικός Τουρισμός συνεχίζει να καταγράφει εντυπωσιακές επιδόσεις. Αφίξεις, έσοδα, διεθνείς διακρίσεις και επενδυτικό ενδιαφέρον συνθέτουν μια εικόνα δυναμικής ανάπτυξης. Πίσω όμως από τα χαμόγελα των στατιστικών και τις εξαγγελίες περί «τουριστικού θαύματος», υπάρχει μια πραγματικότητα που σπάνια αποτυπώνεται δημόσια. Μια πραγματικότητα την οποία γνωρίζει πολύ καλά όποιος επιχείρησε να δημιουργήσει μια νέα τουριστική επιχείρηση από το μηδέν.
Διότι στην Ελλάδα του 2026, η απόφαση να προχωρήσει κάποιος σε μια τουριστική επένδυση δεν αποτελεί απλώς επιχειρηματική επιλογή. Αποτελεί πράξη υψηλής αντοχής. Σε ορισμένες περιπτώσεις, σχεδόν πράξη αυτοθυσίας. Και αν υπάρχει ένας θεσμός που οφείλει κάποτε να θεσπιστεί, αυτός είναι το μετάλλιο ανδρείας για τον επενδυτή που κατάφερε να ολοκληρώσει αδειοδότηση, κατασκευή και έναρξη λειτουργίας χωρίς να λυγίσει ψυχολογικά, οικονομικά ή διοικητικά
Η γραφειοκρατία δεν πέθανε — απλώς ψηφιοποιήθηκε
Τα τελευταία χρόνια γίνεται συνεχώς λόγος για ψηφιοποίηση του κράτους, απλοποίηση διαδικασιών και μείωση της γραφειοκρατίας. Στην πράξη όμως, μεγάλο μέρος της γραφειοκρατίας όχι μόνο παραμένει, αλλά έχει αποκτήσει και ψηφιακή μορφή. Δεν εξαφανίστηκε. Ηλεκτρονικοποιήθηκε.
Ο επιχειρηματίας πλέον δεν περιμένει απαραίτητα έξω από ένα γκισέ. Περιμένει μπροστά από μια οθόνη. Δεν χάνει ώρες μόνο σε ουρές. Χάνει μήνες σε «εκκρεμεί», «σε επεξεργασία», «αναμονή γνωμοδότησης», «επιστροφή για διορθώσεις».Η ψηφιοποίηση χωρίς λειτουργική αναδιοργάνωση δεν συνιστά μεταρρύθμιση. Είναι απλώς η μεταφορά της παθογένειας από το φυσικό στο ψηφιακό περιβάλλον. Και αυτό αποτυπώνεται με τον πιο σκληρό τρόπο στον τουριστικό επενδυτικό χάρτη της χώρας.
Οι άδειες που αργούν περισσότερο από την ίδια την επένδυση
Η οριστικοποίηση μιας άδειας δόμησης εξακολουθεί, σε πολλές περιπτώσεις, να αποτελεί μαραθώνιο αβεβαιότητας. Αλληλοεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων, καθυστερήσεις γνωμοδοτήσεων, ελλείψεις προσωπικού και διοικητική πολυδιάσπαση δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου ο χρόνος παύει να λειτουργεί επιχειρηματικά και λειτουργεί τιμωρητικά.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο στις νησιωτικές περιοχές. Υπήρξαν περιπτώσεις περιοχών όπως η Σκιάθος και η Σκόπελος, όπου επί μήνες δεν λειτουργούσαν επαρκώς Υπηρεσίες Δόμησης λόγω έλλειψης προσωπικού. Και τότε γεννάται ένα εύλογο ερώτημα:
Πώς μπορεί ένα κράτος να διαφημίζει επενδυτικές ευκαιρίες όταν αδυνατεί να διασφαλίσει τη βασική διοικητική λειτουργία που απαιτείται για να υλοποιηθεί μια επένδυση; Διότι η τουριστική ανάπτυξη δεν γίνεται με powerpoint, συνέδρια και διαφημιστικά συνθήματα. Γίνεται με διοικητική ικανότητα. Και όταν αυτή απουσιάζει, η αγορά δεν επιβραδύνεται απλώς. Αποθαρρύνεται(και πάει αλλού…).
Περιβαλλοντικές μελέτες στον «προθάλαμο»
Η περιβαλλοντική αδειοδότηση αποτελεί κρίσιμο εργαλείο προστασίας και βιωσιμότητας. Οφείλει να είναι αυστηρή, σοβαρή και τεκμηριωμένη. Δεν μπορεί όμως να μετατρέπεται σε διοικητικό βάλτο.
Σήμερα, πολλές περιβαλλοντικές μελέτες παραμένουν επί μήνες — και σε ορισμένες περιπτώσεις επί πολύ περισσότερο — σε καθεστώς αναμονής, χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα και χωρίς ουσιαστική ενημέρωση του επενδυτή για την πορεία τους.Το αποτέλεσμα είναι διπλά επιβαρυντικό. Από τη μία πλευρά, παγώνει ο επιχειρηματικός σχεδιασμός. Από την άλλη, αυξάνεται διαρκώς το κόστος της επένδυσης.
Διότι η αγορά δεν περιμένει τη διοίκηση.
Το κόστος υλικών «τρέχει» πιο γρήγορα από τις εγκρίσεις
Την ώρα που οι υπηρεσίες κινούνται με διοικητικούς ρυθμούς δεκαετίας του ’90, η πραγματική οικονομία κινείται με ταχύτητες διεθνούς κρίσης κόστους. Οι τιμές των οικοδομικών υλικών έχουν αυξηθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια. Και στα νησιά, το πρόβλημα πολλαπλασιάζεται λόγω μεταφορικού κόστους και περιορισμένης διαθεσιμότητας.
Έτσι, ένας επενδυτής που ξεκίνησε έναν προϋπολογισμό πριν από έναν χρόνο, συχνά βρίσκεται αντιμέτωπος με εντελώς διαφορετικά οικονομικά δεδομένα μέχρι να λάβει τις τελικές εγκρίσεις.
Με απλά λόγια: το κράτος καθυστερεί και ο επενδυτής πληρώνει τη διαφορά.
Η αναζήτηση προσωπικού και η… Χαμένη Ατλαντίδα
Ακόμη κι αν κάποιος καταφέρει να επιβιώσει από το διοικητικό σκέλος, έρχεται αντιμέτωπος με ένα δεύτερο τεράστιο πρόβλημα: την εύρεση προσωπικού. Σε πολλές τουριστικές περιοχές, η αναζήτηση εργαζομένων θυμίζει περισσότερο αναζήτηση της Χαμένης Ατλαντίδας παρά σύγχρονη αγορά εργασίας.
Η έλλειψη διαθέσιμου ανθρώπινου δυναμικού δεν αποτελεί πλέον συγκυριακό πρόβλημα. Είναι δομικό ζήτημα λειτουργίας του τουρισμού. Και εδώ υπάρχει μια επικίνδυνη αντίφαση: από τη μία πλευρά, η χώρα επιδιώκει διαρκώς περισσότερες επενδύσεις και περισσότερες κλίνες. Από την άλλη, αδυνατεί να εξασφαλίσει το ανθρώπινο κεφάλαιο που απαιτείται για να λειτουργήσει αυτό το μοντέλο.
Ο τουρισμός δεν λειτουργεί με εγκαταστάσεις μόνο. Λειτουργεί με ανθρώπους.
Το νέο χωροταξικό και η νέα εστία αβεβαιότητας
Σαν να μην έφταναν όλα τα παραπάνω, το τελευταίο διάστημα προστέθηκε ακόμη ένας σοβαρός παράγοντας ανασφάλειας: το νέο χωροταξικό πλαίσιο, το οποίο έχει ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και εκτεταμένο προβληματισμό σχεδόν στο σύνολο του τουριστικού κόσμου.
Και εδώ δεν τίθεται ζήτημα άρνησης της ανάγκης για κανόνες, ορθολογική ανάπτυξη και προστασία του χώρου. Αυτά είναι αυτονόητα σε κάθε σοβαρή ευρωπαϊκή χώρα. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η κανονιστική παρέμβαση δεν συνοδεύεται από σαφήνεια, σταθερότητα και λειτουργική δυνατότητα εφαρμογής.
Σήμερα, πολλοί επενδυτές, μηχανικοί, επιχειρηματίες και επαγγελματίες του τουρισμού βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα περιβάλλον θολό, μεταβαλλόμενο και συχνά αντιφατικό. Περιοχές που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αξιοποιήσιμες, εμφανίζονται ξαφνικά υπό αμφισβήτηση. Επενδυτικά σχέδια επανεξετάζονται. Απορίες παραμένουν αναπάντητες. Και η αγορά λειτουργεί μέσα σε ένα περιβάλλον περιορισμένης επενδυτικής προβλεψιμότητας, το οποίο αποτελεί τον μεγαλύτερο εχθρό κάθε σοβαρής επένδυσης.
Διότι η επιχειρηματικότητα μπορεί να διαχειριστεί ακόμη και αυστηρούς κανόνες. Δεν μπορεί όμως να λειτουργήσει μέσα σε διαρκή ασάφεια. Και το πρόβλημα γίνεται ακόμη σοβαρότερο όταν η ίδια η διοίκηση καλείται να εφαρμόσει πλαίσια για τα οποία συχνά δεν υπάρχουν επαρκείς ερμηνευτικές κατευθύνσεις, ενιαία πρακτική ή ξεκάθαρη επιχειρησιακή μετάφραση.
Το αποτέλεσμα είναι αυτό που διαχρονικά ταλαιπωρεί την ελληνική πραγματικότητα: διαφορετικές ερμηνείες, διοικητική ανασφάλεια, καθυστερήσεις και μια διοικητική δυσλειτουργία υψηλής έντασης που επηρεάζει άμεσα τον επενδυτικό σχεδιασμό. Σε έναν κλάδο όμως που απαιτεί σοβαρό σχεδιασμό, πολυετή ορίζοντα και υψηλά κεφάλαια, το «βλέπουμε» δεν αποτελεί επενδυτική πολιτική.
Αποτελεί δυνατό αντικίνητρο.
Το Open Business και η διοικητική σύγχυση
Αν υπάρχει ένα παράδειγμα που συμπυκνώνει τη σύγχρονη ελληνική διοικητική δυσλειτουργία, αυτό είναι η λειτουργία του Open Business.
Μια πλατφόρμα θεωρητικά σχεδιασμένη για απλοποίηση, η οποία σε αρκετές περιπτώσεις καταλήγει να δημιουργεί μεγαλύτερη αβεβαιότητα τόσο για τον επιχειρηματία όσο και για την ίδια τη Διοίκηση. Ακατανόητη αρχιτεκτονική, ασάφειες, διαφορετικές ερμηνείες, αλληλοεπικαλύψεις και διαρκής ανασφάλεια δικαίου συνθέτουν ένα πλαίσιο που δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί φιλικό προς την επιχειρηματικότητα.
Και σαν να μην έφτανε αυτό, η «γαρνιτούρα» συμπληρώνεται από εξαιρετικά τιμωρητικά ΦΕΚ, όπου ακόμη και το παραμικρό λάθος μπορεί να επιφέρει δυσανάλογες συνέπειες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η διοικητική εμπειρία συχνά δεν δημιουργεί την αίσθηση υποστηρικτικού κράτους, αλλά ενός πλαισίου στο οποίο ο επιχειρηματίας καλείται διαρκώς να αποδεικνύει ότι λειτουργεί ορθά μέσα σε ένα περίπλοκο και μεταβαλλόμενο περιβάλλον.
Αυτό όμως δεν συνιστά σύγχρονη διοικητική λειτουργία. Συνιστά έναν μηχανισμό που δυσκολεύεται να ισορροπήσει ανάμεσα στον έλεγχο, την ασφάλεια δικαίου και την αναπτυξιακή αποτελεσματικότητα.
Αντιφάσεις ενός συστήματος που θέλει επενδύσεις αλλά δυσκολεύεται να τις υποστηρίξει
Η Ελλάδα συχνά δηλώνει ότι επιθυμεί επενδύσεις υψηλής ποιότητας και βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη. Το ερώτημα είναι αν το διοικητικό της περιβάλλον συμβαδίζει πάντοτε με αυτή τη στρατηγική επιδίωξη.
Διότι μια πραγματικά φιλική προς τις επενδύσεις χώρα δεν κρίνεται από τις εξαγγελίες της. Κρίνεται από την καθημερινή εμπειρία του επενδυτή.
Κρίνεται από το αν οι διαδικασίες έχουν σαφή χρονοδιαγράμματα. Από το αν οι υπηρεσίες διαθέτουν επαρκές προσωπικό. Από το αν η ψηφιοποίηση συνοδεύεται από λειτουργικό ανασχεδιασμό. Από το αν η Διοίκηση λειτουργεί με προβλεψιμότητα, συνέπεια και επιχειρησιακή επάρκεια.
Και κυρίως: από το αν ο επιχειρηματίας αισθάνεται ότι το κράτος μπορεί να λειτουργήσει ως σταθερός συνομιλητής και όχι ως ένας παράγοντας πρόσθετης αβεβαιότητας.
Σήμερα, δυστυχώς, σε αρκετές περιπτώσεις, αυτή η αίσθηση παραμένει ζητούμενο.
Το πραγματικό παράδοξο του ελληνικού τουρισμού
Το μεγαλύτερο παράδοξο είναι ότι, παρά όλα αυτά, ο ελληνικός τουρισμός συνεχίζει να αναπτύσσεται. Και αυτό δεν συμβαίνει επειδή το σύστημα λειτουργεί άψογα. Συμβαίνει συχνά παρά τις δυσλειτουργίες του συστήματος.
Αυτό όμως δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο επ’ άπειρον. Διότι κάποια στιγμή, η αντοχή της αγοράς εξαντλείται. Και όταν η επένδυση αντιμετωπίζεται ως διοικητική περιπέτεια, τότε οι σοβαροί επενδυτές είτε αποθαρρύνονται είτε αναζητούν πιο λειτουργικά περιβάλλοντα.
Και εν πάσει περιπτώσει: το μετάλλιο ανδρείας δεν μπορεί να είναι αναπτυξιακή πολιτική
Μια νέα τουριστική επένδυση θα έπρεπε να απαιτεί όραμα, κεφάλαιο, στρατηγική και επαγγελματισμό. Όχι ψυχική εξουθένωση και διοικητική επιβίωση. Η επιχειρηματικότητα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως τεστ αντοχής απέναντι στη γραφειοκρατία.
Και η ανάπτυξη δεν μπορεί να στηρίζεται στην υπεράνθρωπη υπομονή όσων επιμένουν να επενδύουν παρά το σύστημα. Αν πραγματικά επιθυμούμε ένα ποιοτικό, βιώσιμο και ανταγωνιστικό τουριστικό μοντέλο, τότε οφείλουμε να περάσουμε από την αναπτυξιακή ρητορική στη διοικητική αποτελεσματικότητα. Διότι στο τέλος της ημέρας, το ζητούμενο δεν είναι να απονέμουμε μετάλλια ανδρείας στους επενδυτές.
Το ζητούμενο είναι να μην τα χρειάζονται.
(*) Ο κ. Νικόλαος Σαρούκος είναι Προϊστάμενος Ελέγχου, Επιθεωρήσεων και Τουριστικής Ανάπτυξης Θεσσαλίας
Υπουργείο Τουρισμού, Διεύθυνση Τουρισμού Θεσσαλίας
ΠΗΓΗ https://money-tourism.gr/