Η Λέσβος είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, όμως το ζήτημα αφορά συνολικά τα νησιά που δέχονται αυξημένες αφίξεις από τα τουρκικά παράλια. Μυτιλήνη, Χίος, Σάμος, Κως και Ρόδος δεν είναι απλώς τουριστικοί προορισμοί· αποτελούν ταυτόχρονα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε. και, κατά συνέπεια, σημεία όπου η ευρωπαϊκή πολιτική για τον έλεγχο των συνόρων συναντά την πραγματικότητα του μαζικού τουρισμού.

Το ιδιαίτερο πρόβλημα στα νησιά είναι ότι οι αφίξεις δεν κατανέμονται ομοιόμορφα μέσα στην ημέρα. Τα πλοία λειτουργούν σε συγκεκριμένα χρονικά «κύματα» και μπορούν να μεταφέρουν μέσα σε λίγη ώρα εκατοντάδες ταξιδιώτες. Έτσι, ένας έλεγχος που σε μια μεγάλη χερσαία ή αεροπορική πύλη μπορεί να απορροφηθεί από μεγαλύτερη υποδομή, σε ένα νησιωτικό λιμάνι μπορεί να μετατραπεί γρήγορα σε ουρά δεκάδων ή εκατοντάδων ανθρώπων.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία: το EES δεν είναι μόνο ζήτημα τεχνολογίας. Είναι ζήτημα χωρητικότητας των νησιωτικών πυλών εισόδου.

Για τη Λέσβο, η παράμετρος αυτή είναι ακόμη πιο έντονη λόγω της πολύ στενής σύνδεσης με το Αϊβαλί και της αυξημένης κίνησης Τούρκων επισκεπτών με το ειδικό καθεστώς βραχείας παραμονής. Εάν οι χρόνοι ελέγχου αυξηθούν, το αποτέλεσμα δεν θα περιοριστεί στον χώρο του λιμανιού. Μπορεί να επηρεάσει την εικόνα του προορισμού, την ημερήσια τουριστική κίνηση, την κατανάλωση στην πόλη και τελικά την εμπειρία του επισκέπτη.

Το μεγάλο ερώτημα για τα νησιά

Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι εάν το EES εφαρμόζεται — αυτό έχει ήδη γίνει — αλλά εάν οι υποδομές των νησιών έχουν προσαρμοστεί στον νέο τρόπο ελέγχου χωρίς να δημιουργούνται bottlenecks στις ημέρες αιχμής.

Η απάντηση δεν αφορά μόνο το Λιμενικό ή την Αστυνομία. Αφορά:

τον αριθμό των διαθέσιμων σημείων ελέγχου,
το επαρκές προσωπικό στις ώρες αιχμής,
τον αριθμό και την αξιοπιστία του βιομετρικού εξοπλισμού,
τον συντονισμό λιμανιών, ακτοπλοϊκών εταιρειών και συνοριακών αρχών,
και κυρίως τη δυνατότητα των νησιών να διαχειριστούν πολλά πλοία που φτάνουν σχεδόν ταυτόχρονα.

Αυτό δίνει στο θέμα και μια δεύτερη διάσταση: η ανταγωνιστικότητα του τουρισμού στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου εξαρτάται πλέον και από την αποτελεσματικότητα των συνοριακών τους υποδομών.

Από τη Μυτιλήνη σε όλο το Ανατολικό Αιγαίο

Η Μυτιλήνη μπορεί να αποτελέσει τον «δείκτη» για το τι θα συμβεί και στα υπόλοιπα νησιά. Αν οι πρώτες μεγάλες ημέρες κίνησης δείξουν ότι οι νέες διαδικασίες δημιουργούν σημαντικές ουρές, τότε το ζήτημα θα πάψει να είναι μια τεχνική αλλαγή στον έλεγχο διαβατηρίων και θα γίνει θέμα τουριστικής πολιτικής για ολόκληρο το Ανατολικό Αιγαίο.

Η πραγματική δοκιμασία, επομένως, δεν είναι μια ήσυχη καθημερινή άφιξη. Είναι η στιγμή που δύο ή τρία πλοία από την Τουρκία θα φτάσουν με μικρή χρονική απόσταση, μεταφέροντας εκατοντάδες επιβάτες, σε ένα λιμάνι με περιορισμένη δυνατότητα ανάπτυξης υποδομών.

Εκεί θα φανεί αν το νέο ευρωπαϊκό σύστημα μπορεί να λειτουργήσει ομαλά και στις ιδιαιτερότητες των ελληνικών νησιωτικών πυλών — ή αν η αυστηρότερη διαδικασία θα μεταφραστεί σε μεγαλύτερη αναμονή ακριβώς εκεί όπου η Ελλάδα θέλει να ενισχύσει τις τουριστικές ροές από την Τουρκία.

Ιωάννης Μ.Νέγρης