Τουρισμός, φυσικό τοπίο και ενεργειακές επενδύσεις σε μια δύσκολη εξίσωση που θα καθορίσει το μέλλον της Σάμου.

Η συζήτηση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας δεν αφορά μόνο την ενεργειακή πολιτική της χώρας. Για τη Σάμο αφορά κάτι πολύ βαθύτερο: το αναπτυξιακό μοντέλο του νησιού και το κατά πόσο μπορεί να συνυπάρξει η πράσινη μετάβαση με τον τουρισμό και την προστασία ενός μοναδικού φυσικού τοπίου.

Σε αντίθεση με τα μικρότερα ελληνικά νησιά που αποκλείονται από νέες αιολικές εγκαταστάσεις λόγω της έκτασής τους, η Σάμος, με επιφάνεια περίπου 477 τετραγωνικά χιλιόμετρα, παραμένει διαθέσιμη για την εξέταση νέων επενδύσεων, εφόσον αυτές πληρούν τις προϋποθέσεις της περιβαλλοντικής νομοθεσίας και του νέου χωροταξικού σχεδιασμού.

Το γεγονός αυτό επαναφέρει μια συζήτηση που στη Σάμο δεν έπαψε ποτέ να προκαλεί έντονες αντιδράσεις.

Ένα νησί που επενδύει στη φύση

Η Σάμος δεν αποτελεί προορισμό μαζικού τουρισμού. Η τουριστική της ταυτότητα στηρίζεται στην αυθεντικότητα του τοπίου, στα πυκνά δάση, στους ορεινούς όγκους του Κέρκη και του Άμπελου, στα παραδοσιακά χωριά, στα φαράγγια, στα μονοπάτια, στους αμπελώνες και στις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000.

Τα τελευταία χρόνια, φορείς του τουρισμού και επαγγελματίες έχουν επενδύσει στη δημιουργία ενός προορισμού που απευθύνεται σε επισκέπτες οι οποίοι αναζητούν φυσικές εμπειρίες, πεζοπορία, παρατήρηση της φύσης, τοπική γαστρονομία και αυθεντικό πολιτιστικό χαρακτήρα.

Αυτό ακριβώς το συγκριτικό πλεονέκτημα είναι που πολλοί θεωρούν ότι πρέπει να προστατευθεί με ιδιαίτερη προσοχή.

Οι περιοχές που προκαλούν ανησυχία

Οι ορεινές περιοχές του Κέρκη, του Άμπελου και της ευρύτερης περιοχής της Ζωοδόχου Πηγής βρίσκονται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, καθώς διαθέτουν σημαντικό αιολικό δυναμικό αλλά και ιδιαίτερη περιβαλλοντική αξία.

Πρόκειται για περιοχές που συνδέονται με τη βιοποικιλότητα του νησιού, φιλοξενούν προστατευόμενα είδη και αποτελούν τμήμα της εικόνας που προβάλλει η Σάμος προς τους επισκέπτες της.

Μέχρι σήμερα έχουν κατά καιρούς κατατεθεί προτάσεις και αιτήσεις για ανάπτυξη αιολικών έργων στη Σάμο, πολλές από τις οποίες συνάντησαν αντιδράσεις από κατοίκους, συλλόγους και τοπικούς φορείς. Η πορεία κάθε έργου εξαρτάται από πολύπλοκες διαδικασίες αδειοδότησης, περιβαλλοντικών εγκρίσεων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, δικαστικού ελέγχου.

Το μεγάλο ερώτημα

Το νέο Χωροταξικό επιχειρεί να θέσει αυστηρότερους κανόνες για τις προστατευόμενες περιοχές και τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας για την ορνιθοπανίδα. Ωστόσο, η Σάμος δεν εξαιρείται συνολικά από τη δυνατότητα ανάπτυξης νέων αιολικών εγκαταστάσεων.

Και εδώ γεννάται το ουσιαστικό ερώτημα:

Υπάρχει ένας συνολικός σχεδιασμός που να απαντά πόσες ενεργειακές εγκαταστάσεις μπορεί να υποστηρίξει η Σάμος χωρίς να αλλοιωθεί η φυσιογνωμία της;

Η απάντηση δεν είναι απλή.

Οι υποστηρικτές των αιολικών επισημαίνουν ότι η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική και ευρωπαϊκή υποχρέωση και ότι η αξιοποίηση του αιολικού δυναμικού είναι απαραίτητη για τη μείωση των εκπομπών και την ενεργειακή ασφάλεια.

Από την άλλη πλευρά, πολλοί κάτοικοι και επαγγελματίες του τουρισμού υποστηρίζουν ότι η ανάπτυξη πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη φειδώ σε ένα νησί του οποίου το σημαντικότερο κεφάλαιο είναι το φυσικό τοπίο.

Η Σάμος χρειάζεται ειδικό σχεδιασμό

Η Σάμος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με τα ίδια κριτήρια που εφαρμόζονται σε ηπειρωτικές περιοχές ή σε νησιά με διαφορετικό αναπτυξιακό χαρακτήρα.

Η οικονομία της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τουρισμό, την αγροτική παραγωγή και την ποιότητα του φυσικού περιβάλλοντος. Κάθε μεγάλη παρέμβαση στις ορεινές ζώνες οφείλει να αξιολογείται όχι μόνο ως ενεργειακό έργο, αλλά και ως παρέμβαση που μπορεί να επηρεάσει την εικόνα του νησιού για τις επόμενες δεκαετίες.

Το ζητούμενο δεν είναι να τεθεί η Σάμος απέναντι στην πράσινη ενέργεια. Είναι να διασφαλιστεί ότι η πράσινη μετάβαση δεν θα γίνει εις βάρος του ίδιου του φυσικού πλούτου που στηρίζει την τοπική οικονομία.

Η δημόσια διαβούλευση για το νέο Χωροταξικό ολοκληρώθηκε, όμως η συζήτηση για τη Σάμο μόλις αρχίζει. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν το επόμενο διάστημα θα καθορίσουν όχι μόνο τον ενεργειακό χάρτη του νησιού, αλλά και την εικόνα που θα παραδώσει στις επόμενες γενιές.

Γιάννης Νέγρης