Στην κατεύθυνση της δημιουργίας ενός ενιαίου αρχαιολογικού πάρκου στο Πυθαγόρειο της Σάμου κινείται το υπουργείο Πολιτισμού, θέτοντας σε εφαρμογή ένα ολοκληρωμένο διαχειριστικό σχέδιο για την προστασία, την ανάδειξη και τη λειτουργική σύνδεση των σημαντικότερων αρχαιολογικών χώρων και μνημείων της περιοχής.

Το σχέδιο αντιμετωπίζει το Πυθαγόρειο ως ένα ενιαίο ιστορικό και πολεοδομικό σύνολο, επιχειρώντας να συνδέσει την αρχαία πόλη με τον σύγχρονο οικισμό. Η αρχαία αγορά, τα δημόσια και λατρευτικά κτίρια, οι Θέρμες, οι οχυρώσεις, το λιμάνι, οι νεκροπόλεις, το Ευπαλίνειο Όρυγμα και τα μνημεία των μεταγενέστερων περιόδων συνθέτουν ένα ιδιαίτερα σημαντικό πολιτιστικό τοπίο.

Το Πυθαγόρειο, μαζί με το Ηραίο, αποτελεί τμήμα του μνημειακού συνόλου της Σάμου που έχει ενταχθεί στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Πέντε βασικοί αρχαιολογικοί χώροι στο επίκεντρο

Το masterplan δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε πέντε αρχαιολογικές θέσεις, οι οποίες θεωρούνται κρίσιμες για την κατανόηση της ιστορικής εξέλιξης της αρχαίας πόλης.

Πρόκειται για τις Ρωμαϊκές Θέρμες, τον Ναό του Διονύσου, τον Ρωμαϊκό Ναό – πιθανόν της Αφροδίτης –, την Αρχαία Αγορά και το Στωικό Οικοδόμημα.

Η μελέτη καταγράφει την υφιστάμενη κατάσταση των χώρων και τις ανάγκες που υπάρχουν, μεταξύ άλλων για την οργάνωση και ενοποίηση των απαλλοτριωμένων εκτάσεων, αλλά και για την ολοκλήρωση των ανασκαφών.

Οι παρεμβάσεις χωρίζονται σε άμεσες και μακροπρόθεσμες. Στην πρώτη κατηγορία περιλαμβάνονται εργασίες καθαρισμού, συντήρησης, περίφραξης, σήμανσης και ασφάλειας, ενώ οι πιο σύνθετες παρεμβάσεις θα απαιτήσουν εξειδικευμένες μελέτες, χρηματοδότηση και συντονισμό μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.

Από το Κάστρο έως το Ευπαλίνειο Όρυγμα

Ο σχεδιασμός δεν περιορίζεται στους πέντε βασικούς χώρους. Περιλαμβάνει το Κάστρο και τον λόφο του Λυκούργου Λογοθέτη, τα τμήματα της αρχαίας και βυζαντινής οχύρωσης, τον αρχαίο πολεμικό λιμένα, το Αρχαιολογικό Μουσείο, το Ευπαλίνειο Όρυγμα, τις νεκροπόλεις, τα ιερά και το Παλαιοχριστιανικό Κοιμητήριο.

Στόχος είναι τα μνημεία να μην λειτουργούν ως απομονωμένες αρχαιολογικές «νησίδες», αλλά να αποτελέσουν ένα ενιαίο δίκτυο που θα μπορεί να διασχίζει τον σύγχρονο οικισμό και να αναδεικνύει τη διαχρονική ιστορία του Πυθαγορείου.

Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται η δημιουργία οργανωμένων διαδρομών, σημείων στάσης και πληροφόρησης, καθώς και πολιτιστικών και εκπαιδευτικών λειτουργιών. Παράλληλα, εξετάζεται η αξιοποίηση ψηφιακών εφαρμογών ξενάγησης, ώστε ο επισκέπτης να μπορεί να αντιλαμβάνεται ευκολότερα τη μορφή και την εξέλιξη της αρχαίας πόλης.

Έμφαση στην κυκλοφορία και τον δημόσιο χώρο

Ένα από τα βασικά στοιχεία του σχεδιασμού αφορά τη σχέση των αρχαιολογικών χώρων με την καθημερινή λειτουργία του Πυθαγορείου.

Το υπουργείο Πολιτισμού προτείνει παρεμβάσεις για τη βιώσιμη αστική κινητικότητα, με στόχο την αποφόρτιση του οικισμού από τη διαμπερή κυκλοφορία και την απομάκρυνση της στάθμευσης από τις ευαίσθητες αρχαιολογικές περιοχές.

Παράλληλα, προβλέπεται βελτίωση των πεζοδρομίων και δημιουργία ασφαλών διαδρομών που θα συνδέουν το Αρχαιολογικό Μουσείο με την Αρχαία Αγορά, τις Ρωμαϊκές Θέρμες, το Κάστρο, το Ευπαλίνειο Όρυγμα και τα υπόλοιπα μνημεία.

Η λογική του σχεδιασμού είναι η αρχαιολογική κληρονομιά να ενταχθεί περισσότερο στην καθημερινότητα της πόλης, χωρίς να αποκόπτεται από τη σύγχρονη ζωή του οικισμού.

Παρεμβάσεις για την προστασία των μνημείων

Παράλληλα με την ανάδειξη των αρχαιολογικών χώρων, το masterplan εξετάζει και τους κινδύνους που αντιμετωπίζει το πολιτιστικό και φυσικό τοπίο.

Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στο νότιο παραλιακό μέτωπο, όπου η διάβρωση και οι κατακρημνίσεις βραχωδών πρανών μπορεί να επηρεάσουν τόσο την προστασία των μνημείων όσο και την ασφάλεια των επισκεπτών. Στο πλαίσιο της μελέτης εξετάζονται επίσης ζητήματα προστασίας στην περιοχή του λόφου Καστρί.

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη έχει χαρακτηρίσει την προστασία και ανάδειξη του πολιτιστικού αποθέματος της Σάμου προτεραιότητα για το ΥΠΠΟ, επισημαίνοντας παράλληλα τη σημασία της συνεργασίας με την τοπική αυτοδιοίκηση και τους τοπικούς φορείς.

Στόχος ένα πρότυπο αρχαιολογικό πάρκο

Το τελικό ζητούμενο του σχεδιασμού είναι η σταδιακή διαμόρφωση ενός πρότυπου αρχαιολογικού πάρκου μέσα στον ζωντανό ιστό του Πυθαγορείου.

Η επιτυχία του εγχειρήματος, ωστόσο, συνδέεται με την υλοποίηση των προτεινόμενων παρεμβάσεων και τη συνεργασία του υπουργείου Πολιτισμού με τον Δήμο Ανατολικής Σάμου, την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, τις συναρμόδιες υπηρεσίες και τους τοπικούς φορείς.

Με το masterplan, το Πυθαγόρειο αποκτά έναν ενιαίο οδικό χάρτη για την προστασία και ανάδειξη του αρχαιολογικού του πλούτου, με την προοπτική τα μνημεία να αποτελέσουν όχι μόνο πόλο πολιτιστικού ενδιαφέροντος, αλλά και βασικό στοιχείο της βιώσιμης ανάπτυξης της περιοχής