Τα έγγραφα, οι εγκρίσεις και τα ερωτήματα που παραμένουν

Η Κτηματική Υπηρεσία Σάμου δεν διατύπωσε αντίρρηση για τη λήψη συγκεκριμένων ποσοτήτων «πλεονάζοντος λίθινου υλικού». Η Περιφέρεια υποστηρίζει ότι έχουν τηρηθεί οι προβλεπόμενες διαδικασίες και ότι το έργο εποπτεύεται από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Ωστόσο, από την αλληλογραφία που έχει μέχρι σήμερα γνωστοποιηθεί δεν προκύπτει το σύνολο της τεχνικής τεκμηρίωσης πίσω από τις 37.000 κυβικά μέτρα ούτε έχει καταστεί σαφές ποιο ακριβώς έγγραφο αποτελεί την αναφερόμενη «ενημέρωση του φακέλου της ΜΠΕ». Παράλληλα, έχει ζητηθεί περιβαλλοντικός και δασικός έλεγχος

.

Μια υπόθεση με τέσσερα ρέματα και 37.000 κυβικά

Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκεται η απόληψη υλικού από τέσσερα υδατορέματα της Σάμου και η προβλεπόμενη χρήση του στο πλαίσιο του έργου «Εθνική Οδός Σάμος – Καρλόβασι, τμήμα Αγίου Κωνσταντίνου – Πεταλίδες και γέφυρα ρέματος στη θέση Πλατανάκια».

Το βασικό έγγραφο ως προς τις ποσότητες είναι αυτό της Κτηματικής Υπηρεσίας Σάμου, με αριθμό ΟΕ 14682 ΑΠΑ 2026 και ημερομηνία 13 Φεβρουαρίου 2026. Σε αυτό αναφέρεται ότι η Υπηρεσία «δεν έχει αντίρρηση» για τη λήψη «πλεονάζοντος λίθινου υλικού», προκειμένου να χρησιμοποιηθεί στην κατασκευή του συγκεκριμένου έργου. Οι θέσεις και οι ποσότητες αναφέρονται συγκεκριμένα: 15.000 κ.μ. από τον χείμαρρο Κερκήτειο Καρλοβασίου, 2.000 κ.μ. από τον χείμαρρο Πεταλίδων, 5.000 κ.μ. από τη θέση Πλατανάκια Αγίου Κωνσταντίνου και 15.000 κ.μ. από τον χείμαρρο Φουρνιώτη Καρλοβασίου. Το άθροισμα είναι 37.000 κ.μ.

Η Κτηματική Υπηρεσία συνδέει τη θέση της με το άρθρο 68 του ν. 4839/2021 και με την παράταση της κήρυξης των Δήμων Ανατολικής και Δυτικής Σάμου σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Τι λέει η Περιφέρεια

Η Διεύθυνση Τεχνικών Έργων της Περιφερειακής Ενότητας Σάμου υποστηρίζει ότι για το έργο έχουν ληφθεί όλες οι προβλεπόμενες εγκρίσεις και αδειοδοτήσεις και ότι έχει δοθεί η σύμφωνη γνώμη της Κτηματικής Υπηρεσίας για την απόληψη υλικού από τα ρέματα. Αναφέρει επίσης ότι έχει γίνει «ενημέρωση του φακέλου της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων».

Σε αναλυτικότερη απάντησή της, η Υπηρεσία αναφέρει ότι, βάσει του άρθρου 68 του ν. 4839/2021, επιτρέπει την άρση των πλεοναζόντων φερτών υλικών από την ανάδοχο εταιρεία, υπό τους περιορισμούς της Κτηματικής Υπηρεσίας. Την ευθύνη για την τήρηση της σχετικής απόφασης αποδίδει στη Διευθύνουσα Υπηρεσία του έργου, δηλαδή στο Τμήμα Συγκοινωνιακών Έργων της Διεύθυνσης Τεχνικών Έργων.

Η ίδια Υπηρεσία απαντά επίσης ότι για τις παρεμβάσεις στα ρέματα, συμπεριλαμβανομένου του Κερκήτειου, έχει εκδοθεί η απαιτούμενη άδεια από την Κτηματική Υπηρεσία, ότι υπάρχει απόφαση ανανέωσης των περιβαλλοντικών όρων και συμπλήρωση – τροποποίηση αυτών και ότι πραγματοποιούνται αυτοψίες σε τακτά χρονικά διαστήματα από τη Διευθύνουσα Υπηρεσία.

«Δεν έχουμε αντίρρηση» ή «άδεια»;

Στα έγγραφα υπάρχει ένα σημείο που χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση.

Το πρωτογενές έγγραφο της Κτηματικής Υπηρεσίας, όπως έχει γνωστοποιηθεί, χρησιμοποιεί τη διατύπωση «δεν έχουμε αντίρρηση» για τη λήψη των συγκεκριμένων ποσοτήτων.

Η Διεύθυνση Τεχνικών Έργων, από την άλλη, αναφέρεται σε «άδεια» από την Κτηματική Υπηρεσία και στη «σύμφωνη γνώμη» της.

Η Κτηματική Υπηρεσία συνδέει τη θέση της με το άρθρο 68 του ν. 4839/2021 και με την παράταση της κήρυξης των Δήμων Ανατολικής και Δυτικής Σάμου σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Τι λέει η Περιφέρεια

Η Διεύθυνση Τεχνικών Έργων της Περιφερειακής Ενότητας Σάμου υποστηρίζει ότι για το έργο έχουν ληφθεί όλες οι προβλεπόμενες εγκρίσεις και αδειοδοτήσεις και ότι έχει δοθεί η σύμφωνη γνώμη της Κτηματικής Υπηρεσίας για την απόληψη υλικού από τα ρέματα. Αναφέρει επίσης ότι έχει γίνει «ενημέρωση του φακέλου της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων».

Σε αναλυτικότερη απάντησή της, η Υπηρεσία αναφέρει ότι, βάσει του άρθρου 68 του ν. 4839/2021, επιτρέπει την άρση των πλεοναζόντων φερτών υλικών από την ανάδοχο εταιρεία, υπό τους περιορισμούς της Κτηματικής Υπηρεσίας. Την ευθύνη για την τήρηση της σχετικής απόφασης αποδίδει στη Διευθύνουσα Υπηρεσία του έργου, δηλαδή στο Τμήμα Συγκοινωνιακών Έργων της Διεύθυνσης Τεχνικών Έργων.

Η ίδια Υπηρεσία απαντά επίσης ότι για τις παρεμβάσεις στα ρέματα, συμπεριλαμβανομένου του Κερκήτειου, έχει εκδοθεί η απαιτούμενη άδεια από την Κτηματική Υπηρεσία, ότι υπάρχει απόφαση ανανέωσης των περιβαλλοντικών όρων και συμπλήρωση – τροποποίηση αυτών και ότι πραγματοποιούνται αυτοψίες σε τακτά χρονικά διαστήματα από τη Διευθύνουσα Υπηρεσία.

«Δεν έχουμε αντίρρηση» ή «άδεια»;

Στα έγγραφα υπάρχει ένα σημείο που χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση.

Το πρωτογενές έγγραφο της Κτηματικής Υπηρεσίας, όπως έχει γνωστοποιηθεί, χρησιμοποιεί τη διατύπωση «δεν έχουμε αντίρρηση» για τη λήψη των συγκεκριμένων ποσοτήτων.

Η Διεύθυνση Τεχνικών Έργων, από την άλλη, αναφέρεται σε «άδεια» από την Κτηματική Υπηρεσία και στη «σύμφωνη γνώμη» της.

Η διαφορά αυτή δεν αρκεί από μόνη της για να συναχθεί ότι υπάρχει οποιαδήποτε παρατυπία. Είναι όμως ένα σημείο που αξίζει να αποσαφηνιστεί με βάση το ακριβές διοικητικό καθεστώς και το σύνολο των εγγράφων του φακέλου: ποια ακριβώς πράξη εξέδωσε η Κτηματική Υπηρεσία και ποιο είναι το νομικό αποτέλεσμά της;

Το βασικό αναπάντητο ερώτημα: πώς υπολογίστηκαν τα 37.000 κ.μ.;

Η ύπαρξη των τεσσάρων ποσοτήτων καταγράφεται με σαφήνεια στο έγγραφο της Κτηματικής Υπηρεσίας.

Αυτό που δεν έχει καταστεί γνωστό από την αλληλογραφία που έχει μέχρι σήμερα δοθεί στη δημοσιότητα είναι με ποια συγκεκριμένα τεχνικά δεδομένα προέκυψαν οι ποσότητες των 15.000, 2.000, 5.000 και 15.000 κ.μ.

Δεν έχουν τεθεί υπόψη, τουλάχιστον στο υλικό που εξετάστηκε, οι αντίστοιχες αποτυπώσεις, διατομές, αναλυτικές επιμετρήσεις, τεχνικές εκθέσεις ή άλλα τεχνικά στοιχεία που να επιτρέπουν την επαλήθευση των υπολογισμών. Το ζήτημα αυτό έχει τεθεί ρητά προς διερεύνηση.

Πρόκειται για διαφορετικό ερώτημα από το εάν η Διοίκηση δικαιούται να κάνει τεχνική εκτίμηση. Το δημοσιογραφικό ερώτημα είναι απλούστερο: ποια έγγραφα και ποιοι υπολογισμοί βρίσκονται πίσω από τους αριθμούς;

Ο χαρακτηρισμός «πλεονάζον λίθινο υλικό»

Εξίσου σημαντικός είναι ο χαρακτηρισμός του υλικού.

Η Κτηματική Υπηρεσία κάνει λόγο για «πλεονάζον λίθινο υλικό», ενώ η Περιφέρεια αναφέρεται και σε «πλεονάζοντα φερτά υλικά».

Ο χαρακτηρισμός αυτός έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέεται με τη νομική βάση που επικαλείται η Περιφέρεια για την απόληψη και αξιοποίηση του υλικού.

Το ερώτημα που παραμένει είναι ποια συγκεκριμένα τεχνικά στοιχεία τεκμηριώνουν ότι το υλικό στις τέσσερις θέσεις είχε πράγματι τον συγκεκριμένο χαρακτήρα και ότι οι εργασίες εντάσσονται στο πλαίσιο που επικαλείται η Διοίκηση.

Δεν πρόκειται για διαπίστωση ότι ο χαρακτηρισμός είναι λανθασμένος. Πρόκειται για ζήτημα τεκμηρίωσης του χαρακτηρισμού.

Στο υλικό που έχει εξεταστεί δεν έχει εντοπιστεί ειδική περιβαλλοντική πράξη που να παρουσιάζεται ρητά ως η πράξη που προσδιορίζει τις τέσσερις συγκεκριμένες θέσεις και τις τέσσερις συγκεκριμένες ποσότητες των 37.000 κ.μ.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι τέτοια πράξη δεν υπάρχει. Σημαίνει ότι πρέπει να αναζητηθεί στον πλήρη φάκελο.

Τι λέει ο Συνήγορος του Πολίτη

Ο Συνήγορος του Πολίτη, με έγγραφό του της 25ης Αυγούστου 2026, τοποθετείται σε διαφορετικό επίπεδο.

Επισημαίνει ότι η Αρχή ελέγχει τη νομιμότητα των ενεργειών της Διοίκησης και δεν την υποκαθιστά σε ζητήματα τεχνικών κρίσεων. Παράλληλα, αναφέρει ότι η ΑΕΠΟ έχει εκδοθεί το 2020 και ότι έχει παρέλθει το περιθώριο διοικητικής ή δικαστικής προσβολής της συγκεκριμένης πράξης.

Ο Συνήγορος σημειώνει επίσης ότι η αρμόδια Διεύθυνση Τεχνικών Έργων έχει ήδη απαντήσει στα αιτήματα με τα έγγραφα της 8ης Ιουνίου, της 24ης Ιουλίου και της 20ής Αυγούστου 2026. Για την πρόσβαση σε διοικητικά στοιχεία, μελέτες, εγκρίσεις και λοιπά έγγραφα, αναφέρει ότι, εφόσον ο όγκος του υλικού καθιστά δυσχερή ή δυσανάλογα επιβαρυντική την παράδοση αντιγράφων, μπορεί να εξασφαλιστεί επιτόπια μελέτη του φακέλου.

Έτσι, η απάντηση του Συνηγόρου δεν αποτελεί διαπίστωση ότι οι συγκεκριμένες ποσότητες ή οι συγκεκριμένες εργασίες είναι παράνομες ή νόμιμες. Αποτελεί κυρίως τοποθέτηση ως προς τα όρια του δικού του ελέγχου και την ήδη υπάρχουσα διοικητική διαδικασία.

Ο φάκελος του έργου παραμένει το κρίσιμο σημείο

Η Διεύθυνση Τεχνικών Έργων δηλώνει ότι τα στοιχεία του φακέλου τηρούνται στην Υπηρεσία και ότι είναι δυνατή η πρόσβαση σε αυτά. Σε μεταγενέστερο έγγραφό της αναφέρει ότι δεν θα προχωρήσει σε νέα τεχνική ή ελεγκτική διερεύνηση για να απαντήσει στα επιμέρους ερωτήματα, αλλά καλεί τον ενδιαφερόμενο να προσέλθει και να λάβει γνώση των στοιχείων του φακέλου.

Η ίδια Υπηρεσία αναφέρει ότι η επίβλεψη των εργασιών στα υδατορέματα γίνεται από τη Διευθύνουσα Υπηρεσία και συνδέει τον έλεγχο με τις επιμετρήσεις και τους λογαριασμούς του έργου.

Επομένως, τα έγγραφα που θα μπορούσαν να δώσουν απάντηση στα κρίσιμα ερωτήματα βρίσκονται, σύμφωνα με την ίδια τη Διοίκηση, στον φάκελο του έργου.

Η Γνωμοδότηση 56/2007

Στη σχετική έρευνα έχει τεθεί υπόψη και η Γνωμοδότηση 56/2007 του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, η οποία αφορά ζητήματα σχετικά με εξορύξεις, αμμοληψίες και λήψη υλικών από κοίτες χειμάρρων, ποταμών και ρευμάτων.

Η γνωμοδότηση εξετάζει, μεταξύ άλλων, το τότε ισχύον πλαίσιο για τη λήψη άμμου, λίθων, χαλικιών και συναφών υλικών από κοίτες και όχθες, καθώς και ζητήματα αρμοδιότητας αστυνόμευσης.

Η ύπαρξη της γνωμοδότησης δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το νομικό της συμπέρασμα εφαρμόζεται αυτούσιο στη συγκεκριμένη υπόθεση του 2026. Είναι, όμως, ένα από τα νομικά κείμενα που τέθηκαν υπόψη των αρμόδιων αρχών και χρήζει συσχέτισης με το ειδικότερο, μεταγενέστερο καθεστώς που επικαλείται η Περιφέρεια.

Και ένα δεύτερο μέτωπο: οι επεμβάσεις στις Πεταλίδες

Η έρευνα δεν περιορίστηκε στην απόληψη υλικού.

Μετά από επιτόπια επίσκεψη στην περιοχή των Πεταλίδων, υποβλήθηκε στη Διεύθυνση Δασών Σάμου αίτημα αυτοψίας, συνοδευόμενο από φωτογραφικό υλικό. Στο αίτημα αναφέρεται ότι διαπιστώθηκε κοπή πεύκων και άλλων δέντρων και ζητείται να διαπιστωθεί εάν τα σημεία βρίσκονται εντός της εγκεκριμένης έκτασης δασικής επέμβασης και εάν η συγκεκριμένη κοπή καλύπτεται από τους εγκεκριμένους δασικούς και περιβαλλοντικούς όρους.

Στη σχετική επιστολή γίνεται επίκληση του όρου Δ.7.8 της περιβαλλοντικής αδειοδότησης, σύμφωνα με τον οποίο απαγορεύεται επέμβαση στην περιβάλλουσα έκταση πέραν της καθορισμένης θέσης και του εγκεκριμένου σκοπού.

Και εδώ, όμως, το δημοσιογραφικό κείμενο οφείλει να μείνει στη σωστή πλευρά της τεκμηρίωσης: οι φωτογραφίες καταγράφουν την εικόνα που παρατηρήθηκε, ενώ η αρμόδια Δασική Υπηρεσία είναι αυτή που καλείται να διαπιστώσει εάν οι επεμβάσεις καλύπτονται από τις εγκρίσεις.

Ζητήθηκε συνολικός περιβαλλοντικός έλεγχος

Παράλληλα, έχει υποβληθεί αίτημα προς το Κλιμάκιο Ελέγχου Ποιότητας Περιβάλλοντος Βορείου Αιγαίου για συνολικό περιβαλλοντικό έλεγχο στις τέσσερις θέσεις.

Στο αίτημα τίθενται συγκεκριμένα ζητήματα: εάν οι θέσεις και οι ποσότητες είναι συμβατές με τις περιβαλλοντικές εγκρίσεις, εάν έχουν αξιολογηθεί οι πιθανές επιπτώσεις στη λειτουργία των χειμάρρων, εάν υπάρχουν ελέγξιμοι περιορισμοί ως προς την ποσότητα και τον τρόπο απόληψης και εάν υπάρχει μηχανισμός καταγραφής των πραγματικών ποσοτήτων που απομακρύνονται.

Τι γνωρίζουμε και τι δεν γνωρίζουμε

Με βάση αποκλειστικά τα έγγραφα που εξετάστηκαν, μπορούν να διατυπωθούν με ασφάλεια τα εξής:

Γνωρίζουμε ότι:

η Κτηματική Υπηρεσία Σάμου έχει καταγράψει τέσσερις θέσεις και συνολική ποσότητα 37.000 κ.μ.·
η Περιφέρεια υποστηρίζει ότι έχουν ληφθεί οι απαιτούμενες εγκρίσεις και ότι η διαδικασία είναι νόμιμη·
η Περιφέρεια συνδέει την απόληψη με το άρθρο 68 του ν. 4839/2021 και την κατάσταση έκτακτης ανάγκης της Σάμου·
η Διευθύνουσα Υπηρεσία δηλώνεται ως υπεύθυνη για την επίβλεψη και τον έλεγχο των εργασιών·
ο φάκελος του έργου, σύμφωνα με την Περιφέρεια, περιλαμβάνει τα σχετικά στοιχεία και είναι διαθέσιμος για πρόσβαση σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο.

Δεν έχει καταστεί ακόμη σαφές από το υλικό που εξετάστηκε:

ποια ακριβώς τεχνικά στοιχεία παρήγαγαν τις τέσσερις επιμέρους ποσότητες·
ποια είναι η ακριβής «ενημέρωση του φακέλου της ΜΠΕ» στην οποία αναφέρεται η Περιφέρεια·
ποια συγκεκριμένη πράξη συνδέει περιβαλλοντικά και τεχνικά τις τέσσερις θέσεις και τις 37.000 κ.μ. με τη συγκεκριμένη χρήση τους στο έργο·
ποια επιμέτρηση και ποια στοιχεία αυτοψίας καταγράφουν την πραγματική ποσότητα που έχει ήδη απομακρυνθεί, εφόσον έχει απομακρυνθεί·
και ποια είναι τα αποτελέσματα των ελέγχων που έχουν ζητηθεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Το ζητούμενο δεν είναι να προδικαστεί παράβαση

Η υπόθεση βρίσκεται πλέον σε ένα στάδιο όπου τα συμπεράσματα πρέπει να βασιστούν στον πλήρη φάκελο και όχι σε υποθέσεις.

Η Περιφέρεια έχει τη θέση της. Η Κτηματική Υπηρεσία έχει εκδώσει το δικό της έγγραφο. Ο Συνήγορος του Πολίτη έχει οριοθετήσει την αρμοδιότητά του και έχει αναφερθεί στην πρόσβαση στον διοικητικό φάκελο. Παράλληλα, έχουν ζητηθεί περιβαλλοντικός και δασικός έλεγχος.

Το ουσιαστικό δημοσιογραφικό ερώτημα, επομένως, είναι συγκεκριμένο:

Ποια είναι τα έγγραφα και οι μετρήσεις που τεκμηριώνουν τις 37.000 κυβικά μέτρα υλικού από τα τέσσερα ρέματα και ποια ακριβώς διοικητική και περιβαλλοντική διαδικασία επέτρεψε την απόληψη και αξιοποίησή τους στο δημόσιο έργο;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν προϋποθέτει να θεωρηθεί εκ των προτέρων ότι υπάρχει παρανομία. Προϋποθέτει κάτι απλούστερο και απολύτως ελέγξιμο: να εξεταστούν τα έγγραφα του φακέλου στα οποία η ίδια η Διοίκηση παραπέμπει.

Μέχρι τότε, τα διαθέσιμα στοιχεία τεκμηριώνουν την ύπαρξη της διαδικασίας, των εγκρίσεων και των συγκεκριμένων ποσοτήτων που έχουν δηλωθεί. Δεν αρκούν, από μόνα τους, για να εξαχθεί τελικό συμπέρασμα ως προς τη νομιμότητα κάθε επιμέρους επέμβασης ή ως προς την ακρίβεια των τεχνικών υπολογισμών.

Ιωάννης Μ.Νέγρης