του Νικόλαου Σαρούκου (*)

Η επόμενη φάση του ελληνικού Τουρισμού δεν είναι θέμα ζήτησης αλλά διακυβέρνησης. Χωρίς ευφυείς ελέγχους, τουριστική παιδεία και ισχυρό ανθρώπινο παράγοντα, η μετάβαση σε ένα μοντέλο υψηλής αξίας θα παραμείνει ζητούμενο.

Ο Ελληνικός Τουρισμός έχει αποδείξει ότι μπορεί να αναπτύσσεται. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι η περαιτέρω διεύρυνση της ζήτησης, αλλά η βελτίωση του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί.

Τα ρεκόρ δεν αρκούν
Ο ελληνικός τουρισμός καταγράφει, τα τελευταία χρόνια, επιδόσεις που επιβεβαιώνουν τη δυναμική του. Οι αφίξεις αυξάνονται, τα έσοδα ενισχύονται και η συμβολή του κλάδου στην οικονομία παραμένει καθοριστική. Ωστόσο, σε ένα περιβάλλον που γίνεται ολοένα και πιο απαιτητικό, τα ρεκόρ από μόνα τους δεν αρκούν.

Διότι το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσοι επισκέπτες φτάνουν στη χώρα, αλλά πώς λειτουργεί το σύστημα που τους υποδέχεται. Ποια αξία δημιουργείται, πόσο σταθερό είναι το πλαίσιο λειτουργίας και σε ποιο βαθμό η συνολική εμπειρία ανταποκρίνεται στις προσδοκίες. Και εδώ αναδεικνύεται μια παράμετρος που δεν βρίσκεται πάντα στο επίκεντρο της συζήτησης: η ποιότητα της διακυβέρνησης του τουρισμού.

Ένα σύστημα που λειτουργεί, αλλά υποαποδίδει
Η τουριστική δραστηριότητα στη χώρα βασίζεται σε ένα εκτεταμένο σύστημα κανόνων, αδειοδοτήσεων και ελέγχων. Πρόκειται για ένα πλαίσιο που διασφαλίζει τη βασική λειτουργία της αγοράς και την προστασία του επισκέπτη. Στην πράξη, όμως, εμφανίζεται ένα διαχρονικό έλλειμμα: η απόδοση του συστήματος δεν είναι αντίστοιχη της σημασίας του. Οι έλεγχοι παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αποσπασματικοί, η αξιολόγηση της ποιότητας δεν είναι συστηματική και τα δεδομένα που παράγονται δεν αξιοποιούνται επαρκώς. Το αποτέλεσμα δεν είναι η απουσία ελέγχου. Είναι η περιορισμένη αποτελεσματικότητά του.

Ο έλεγχος ως στρατηγικό εργαλείο
Ο έλεγχος στον τουρισμό δεν είναι απλώς μια διοικητική διαδικασία. Είναι εργαλείο διακυβέρνησης. Μπορεί να διασφαλίσει τη νομιμότητα, αλλά και να κατευθύνει την αγορά προς υψηλότερα πρότυπα ποιότητας. Μπορεί να ενισχύσει την αξιοπιστία ενός προορισμού και να λειτουργήσει ως βάση για βιώσιμη ανάπτυξη. Για να συμβεί αυτό, απαιτείται μια ουσιαστική μετατόπιση: από τον έλεγχο ως καταγραφή παραβάσεων, στον έλεγχο ως μηχανισμό δημιουργίας αξίας.

Από τον οριζόντιο στον ευφυή έλεγχο
Το παραδοσιακό μοντέλο ελέγχων βασίζεται σε οριζόντιες διαδικασίες, με περιορισμένη διαφοροποίηση και χωρίς δυναμική προσαρμογή. Αντίθετα, ένα σύγχρονο σύστημα μπορεί να είναι ευφυές. Να στηρίζεται στην ανάλυση κινδύνου, στη στοχευμένη επιλογή παρεμβάσεων, στη συνεχή αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και στην προσαρμογή με βάση την πραγματική εικόνα της αγοράς. Με αυτόν τον τρόπο, οι έλεγχοι παύουν να είναι τυπικοί και γίνονται ουσιαστικοί.

Η επόμενη μέρα είναι “data-driven”…
Η δυνατότητα αυτής της μετάβασης συνδέεται άμεσα με την αξιοποίηση των δεδομένων. Ο τουρισμός παράγει καθημερινά πολύτιμη πληροφορία, η οποία μπορεί να αποτελέσει τη βάση για καλύτερες αποφάσεις και πιο στοχευμένες πολιτικές. Η ενσωμάτωση δεδομένων από διαφορετικές πηγές —λειτουργία επιχειρήσεων, αποτελέσματα ελέγχων, αξιολογήσεις επισκεπτών— μπορεί να οδηγήσει σε ένα σύστημα που δεν αντιδρά εκ των υστέρων, αλλά λειτουργεί προληπτικά και στρατηγικά. Σε αυτό το πλαίσιο, η τεχνολογία δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι εργαλείο διακυβέρνησης.

Ο ανθρώπινος παράγοντας: η καθοριστική παράμετρος
Κανένα σύστημα, όσο σύγχρονο και αν είναι, δεν μπορεί να αποδώσει χωρίς τον κατάλληλο ανθρώπινο παράγοντα. Και εδώ εντοπίζεται ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα του τουριστικού ελέγχου. Ο δημόσιος λειτουργός που καλείται να ασκήσει εποπτεία στον τουρισμό δεν εφαρμόζει απλώς διαδικασίες. Διαχειρίζεται έναν τομέα που επηρεάζει άμεσα την εικόνα της χώρας, την εμπειρία του επισκέπτη και τη λειτουργία της οικονομίας. Αυτό απαιτεί τουριστική παιδεία. Απαιτεί κατανόηση της αγοράς, αντίληψη της σημασίας της ποιότητας και επίγνωση του ρόλου που διαδραματίζει ο έλεγχος στο τελικό αποτέλεσμα.

Απαιτεί, όμως, και κάτι ακόμη: επαγγελματικό “μέταλλο”. Την ικανότητα να ασκείται ο έλεγχος με ακεραιότητα, κρίση και ισορροπία. Να αποφεύγεται τόσο η τυπική διεκπεραίωση όσο και η υπερβολή. Να υπηρετείται ο κανόνας με τρόπο που να ενισχύει, και όχι να υπονομεύει, τη λειτουργία της αγοράς.

Όταν η επιτυχία ενός ελεγκτικού μηχανισμού μετριέται κυρίως από το πλήθος των προστίμων που επιβλήθηκαν, τότε ο έλεγχος παύει να λειτουργεί ως μηχανισμός ποιότητας και μετατρέπεται σε αυτοαναφορική γραφειοκρατική άσκηση. Πρόκειται για μια λογική που προδίδει ότι σε ορισμένους διοικητικούς διαδρόμους εξακολουθεί να περισσεύει η ομιχλώδης δημοσιοϋπαλληλική κουλτούρα και να υπολείπεται η ουσιαστική γνώση του τουρισμού, της αγοράς και της λειτουργίας ενός σύγχρονου προορισμού.

Η αλήθεια είναι ότι τα χαρακτηριστικά αυτά δεν έχουν ακόμη ενσωματωθεί στον βαθμό που απαιτεί η σημασία του τουρισμού για τη χώρα. Και αυτό δεν αποτελεί μομφή. Αποτελεί σαφές πεδίο πολιτικής παρέμβασης.

Από την κύρωση στην επιβράβευση
Ένα σύγχρονο σύστημα ελέγχου δεν περιορίζεται στην επιβολή κυρώσεων. Ενσωματώνει και μηχανισμούς επιβράβευσης. Η δημιουργία δεικτών ποιότητας, η αξιολόγηση επιχειρήσεων και η ανάδειξη καλών πρακτικών μπορούν να λειτουργήσουν ως ισχυρά κίνητρα βελτίωσης. Με αυτόν τον τρόπο, η συμμόρφωση παύει να είναι υποχρέωση και μετατρέπεται σε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Η αξία για τον προορισμό
Η επίδραση ενός ευφυούς συστήματος ελέγχου δεν περιορίζεται στις επιχειρήσεις. Επεκτείνεται στο σύνολο του προορισμού. Ενισχύει την αξιοπιστία, βελτιώνει την εμπειρία και δημιουργεί προϋποθέσεις για υψηλότερη προστιθέμενη αξία. Και, τελικά, συμβάλλει στη δημιουργία ενός πιο σταθερού και ανθεκτικού τουριστικού μοντέλου.

Το πραγματικό στοίχημα είναι η διακυβέρνηση
Η μετάβαση σε ένα νέο μοντέλο τουρισμού δεν είναι θέμα ζήτησης. Είναι θέμα διακυβέρνησης. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται ο έλεγχος, αξιοποιούνται τα δεδομένα και ενισχύεται ο ανθρώπινος παράγοντας. Η Ελλάδα διαθέτει τα βασικά πλεονεκτήματα. Το ζητούμενο είναι η σύνθεσή τους σε ένα συνεκτικό και αποτελεσματικό σύστημα.

Και εν πάσει περιπτώσει: Η εξέλιξη ως συνειδητή επιλογή
Ο ελληνικός τουρισμός έχει ήδη πετύχει πολλά. Η επόμενη πρόκληση είναι πιο σύνθετη. Δεν αφορά την ανάπτυξη, αλλά την εξέλιξη. Και αυτή η εξέλιξη δεν θα προκύψει αυτόματα. Θα είναι αποτέλεσμα επιλογών. Επιλογών που θα καθορίσουν αν ο τουρισμός θα συνεχίσει να λειτουργεί απλώς ικανοποιητικά ή αν θα αποτελέσει πρότυπο. Διότι ο ευφυής τουρισμός δεν είναι ένα διαφορετικό μοντέλο.

Είναι το ίδιο μοντέλο — που λειτουργεί σωστά.

(*) Ο κ. Νικόλαος Σαρούκος είναι Προϊστάμενος Ελέγχου, Επιθεωρήσεων και Τουριστικής Ανάπτυξης Θεσσαλίας

Υπουργείο Τουρισμού

Διεύθυνση Τουρισμού Θεσσαλίας, 

ΠΗΓΗ https://money-tourism.gr/