.
.
Η Σάμος φαίνεται πως έχει εξελιχθεί σε έναν από τους αγαπημένους προορισμούς της Υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη, η οποία επισκέπτεται το νησί ιδιαίτερα συχνά.
Η αυριανή της παρουσία έχει ως αντικείμενο τα εγκαίνια δύο σημαντικών έργων πολιτιστικής κληρονομιάς, του Παλαιοχριστιανικού Κοιμητηρίου Γλυφάδας και του ναού των «Άη-Γιαννάκηδων».Πρόκειται για έργα των οποίων το φυσικό και κατασκευαστικό αντικείμενο έχει ολοκληρωθεί. Ωστόσο, οι χώροι δεν θα είναι ακόμη επισκέψιμοι, καθώς απουσιάζουν βασικές συνοδές υποδομές και προϋποθέσεις λειτουργίας, όπως φυλάκιο, προσωπικό φύλαξης, χώροι υγιεινής για εργαζόμενους και επισκέπτες και άλλες απαραίτητες εγκαταστάσεις. Στο πλαίσιο αυτό τα εγκαίνια από την υπουργό ίσως να ήταν και λίγο περιττά ως προς την επικοινωνιακή διάσταση που δίνεται στο γεγονός.
Τα δύο έργα είχαν αρχικά ενταχθεί στο ΕΣΠΑ 2014-2020. Εξαιτίας καθυστερήσεων στην υλοποίησή τους από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Σάμου και Ικαρίας, μεταφέρθηκαν ως έργα-γέφυρα στο νέο πρόγραμμα ΕΣΠΑ 2021-2027, προκειμένου να ολοκληρωθούν χωρίς να χαθεί η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Το γεγονός αυτό, όμως, δημιουργεί συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Η μετάπτωση δεν αφορά μόνο την ολοκλήρωση των εργασιών, αλλά και την υποχρέωση το έργο να καταστεί πλήρως λειτουργικό μέσα στο χρονοδιάγραμμα που προβλέπει η τροποποιημένη Απόφαση Ένταξης, την οποία υπέγραψε το Υπουργείο Πολιτισμού με τη Διαχειριστική Αρχή.
Με απλά λόγια, τα εγκαίνια δεν ταυτίζονται με την παράδοση των χώρων στο κοινό. Το πότε θα μπορέσουν οι πολίτες και οι επισκέπτες να περιηγηθούν στους αρχαιολογικούς χώρους παραμένει άγνωστο.
Παρόλα αυτά η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα έργα-γέφυρα είναι σαφής. Μετά την ολοκλήρωση του φυσικού αντικειμένου, ο φορέας υλοποίησης διαθέτει συγκεκριμένο χρονικό διάστημα —συνήθως έξι έως δώδεκα μήνες, όπως προβλέπεται στη συμφωνία μετάπτωσης— ώστε το έργο να λειτουργήσει κανονικά και να αποδοθεί στο κοινό.
Εάν αυτό δεν συμβεί, η Διαχειριστική Αρχή δύναται να ενεργοποιήσει διαδικασίες ελέγχου και να χαρακτηρίσει το έργο ως «μη λειτουργικό» (non-functional project). Σε μια τέτοια περίπτωση, εφόσον δεν υπάρξει συμμόρφωση, προβλέπεται ακόμη και η ανάκτηση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης που διατέθηκε τόσο από το ΕΣΠΑ 2014-2020 όσο και από το ΕΣΠΑ 2021-2027.
Με άλλα λόγια, η μετάπτωση έδωσε στο Υπουργείο τον απαραίτητο χρόνο για να ολοκληρώσει τις εργασίες αποκατάστασης και ανάδειξης των μνημείων. Δεν του έδωσε, όμως, το δικαίωμα να διατηρήσει τους χώρους κλειστούς επ' αόριστον. Η αντίστροφη μέτρηση για τη λειτουργία τους έχει ήδη ξεκινήσει.
Τα αυριανά εγκαίνια, επομένως, σηματοδοτούν την ολοκλήρωση δύο πολιτιστικών μνημείων, όχι όμως και την έναρξη της κανονικής λειτουργίας τους. Αυτή θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο η Εφορεία Αρχαιοτήτων θα μπορέσει να εξασφαλίσει τις απαραίτητες υποδομές, τη στελέχωση και την καθημερινή λειτουργία των χώρων.
Η εμπειρία δεν μας αφήνει πολλά περιθώρια να πιστέψουμε ότι άμεσα θα έχουμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε από κοντά δύο χώρους με μεγάλη ιστορική και αρχαιολογικοί αξία, να μην είμαστε επιφυλακτικοί.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Μουσείο Ναυπηγικών και Ναυτικών Τεχνών Αιγαίου. Τον Αύγουστο του 2025, κατά τη διάρκεια επίσκεψης εργασίας στη Σάμο, η Υπουργός Πολιτισμού διαπίστωσε ανεπίσημα την "ολοκλήρωση" του έργου, χωρίς να πραγματοποιηθούν επίσημα εγκαίνια.
Παρά ταύτα, το μουσείο δεν έχει αποδοθεί σε κανονική λειτουργία για το ευρύ κοινό. Μάλιστα, από πρόσφατο δελτίο Τύπου του Δήμου Ανατολικής Σάμου προκύπτει ότι προβλέπονται οργανωμένες επισκέψεις συγκεκριμένων ομάδων και εκδηλώσεις στον χώρο, γεγονός που δείχνει ότι το μουσείο χρησιμοποιείται κατά περίπτωση, χωρίς να λειτουργεί με σταθερό ωράριο και ελεύθερη πρόσβαση για όλους τους επισκέπτες.
Το έργο χρηματοδοτήθηκε από πόρους του ΕΣΠΑ με προϋπολογισμό περίπου 8,5 εκατ. ευρώ και σχεδιάστηκε, μεταξύ άλλων, να φιλοξενήσει πρότυπη εκπαιδευτική δομή μαθητείας (ΣΑΕΚ). Πότε θα τεθεί σε πλήρη και κανονική λειτουργία, όπως προβλέπει ο σχεδιασμός του έργου είναι παντελώς άγνωστο.
Γιάννης Νέγρης