.
.
Ένα από τα σημαντικότερα μεταβυζαντινά μνημεία της Σάμου αποτελεί ο Ιερός Ναός του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, ευρύτερα γνωστός ως «Αϊ-Γιαννάκης» ή «Αϊ-Γιαννάκηδες», ο οποίος βρίσκεται στην ανατολική πλευρά του οικισμού του Άνω Βαθέος.
Σύμφωνα με το ενημερωτικό φυλλάδιο που διανεμήθηκε στα θυρανοίξια του ναού, ο ναός κατασκευάστηκε στο β΄ μισό του 18ου αιώνα ως μετόχι της Ιεράς Μονής Ζωοδόχου Πηγής, η οποία είχε ιδρυθεί λίγα χρόνια νωρίτερα, το 1756.
Ο Αϊ-Γιαννάκης συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα μεταβυζαντινά μνημεία της Σάμου, καθώς συγκεντρώνει ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά που είτε δεν απαντώνται είτε σπανίζουν σε άλλους ναούς της ίδιας εποχής στο νησί. Η σημασία του έχει αναγνωριστεί επίσημα, καθώς έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο.
Ο ιδιαίτερος αρχιτεκτονικός του τύπος
Τυπολογικά, ο ναός ανήκει στον τύπο του δίδυμου ναού, μία μορφή που απαντά και σε άλλα μνημεία της Σάμου. Ουσιαστικά αποτελείται από δύο εντελώς όμοιους αλλά αυτόνομους ναούς, οι οποίοι επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω μικρών ανοιγμάτων στον κοινό ενδιάμεσο τοίχο.
Ο βόρειος ναός είναι αφιερωμένος στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο, ενώ ο νότιος στον Άγιο Νικόλαο.
Η πρόσβαση γίνεται μέσω του κοινού νάρθηκα στη δυτική πλευρά, ο οποίος, σύμφωνα με την εντοιχισμένη επιγραφή πάνω από τη νότια είσοδό του, κατασκευάστηκε το 1799 και αποτέλεσε την τελευταία προσθήκη στο οικοδόμημα.
Οι τέσσερις τρούλοι και το περίτεχνο κωδωνοστάσιο
Το μνημειακό σύνολο επιστέφεται από τέσσερις τρούλους: έναν σε κάθε ναό και δύο μικρότερους στον νάρθηκα. Ανάμεσα στους δύο αυτούς μικρότερους τρούλους είναι κτισμένο το περίτεχνο κωδωνοστάσιο, στοιχείο που προσδίδει ιδιαίτερη αισθητική και αρχιτεκτονική ταυτότητα στο συγκρότημα.
Κατά τον 19ο αιώνα, πιθανότατα κατασκευάστηκε σε επαφή με τον νάρθηκα ένα πρόχειρο κατάλυμα για τη διαβίωση μοναχών (κελί), το οποίο σώζεται έως σήμερα σε ερειπιώδη κατάσταση.
Ένα μνημείο που διατηρείται ζωντανό
Ο Ιερός Ναός του Αγίου Ιωάννη Προδρόμου αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς της Σάμου. Η πρόσφατη αποκατάστασή του σηματοδοτεί μια νέα περίοδο για το ιστορικό μνημείο, διασφαλίζοντας τη διατήρηση της μοναδικής αρχιτεκτονικής του φυσιογνωμίας και της ιστορικής του αξίας.
Οι εργασίες που ολοκληρώθηκαν επιτρέπουν πλέον στον ναό να συνεχίσει να αποτελεί χώρο λατρείας, αλλά και σημείο αναφοράς για την ανάδειξη της μεταβυζαντινής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής του νησιού, διαφυλάσσοντας ένα πολύτιμο κομμάτι της πολιτιστικής κληρονομιάς της Σάμου για τις επόμενες γενιές.
Ο Ιερός Ναός του Αγίου Ιωάννη Προδρόμου αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς της Σάμου. Η πρόσφατη αποκατάστασή του ολοκληρώθηκε με την τέλεση των Θυρανοιξίων, τα οποία πραγματοποιήθηκαν από τον Σεβασμιώτατο Αρχιεπίσκοπο Σάμου, Ικαρίας και Κορσεών κ. Ευσέβιο, παρουσία της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη. Οι εργασίες που ολοκληρώθηκαν διασφαλίζουν τη διατήρηση της μοναδικής αρχιτεκτονικής του φυσιογνωμίας και της ιστορικής του αξίας, επιτρέποντας στο σημαντικό αυτό μεταβυζαντινό μνημείο να συνεχίσει να αποτελεί χώρο λατρείας και σημείο αναφοράς για την πολιτιστική κληρονομιά της Σάμου.
Α.Π.