Μαθητές από το Πρώτο Γενικό Λύκειο Χίου ταξίδεψαν έως τη Σάμο, για να παρακολουθήσουν σειρά μαθημάτων του Διεθνούς Σχολείου της Θάλασσας του Ινστιτούτου Αρχιπέλαγος, με θέμα την εφαρμοσμένη προστασία των θαλασσών και του περιβάλλοντος.

Στο ερευνητικό σκάφος Τρίτων, στο συνεδριακό κέντρο που χρησιμοποιείται και ως χώρος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, καθώς και στον υδροβιότοπο της Αλυκής – Ψιλής Άμμου, οι μαθητές συνεργάστηκαν επί δύο ημέρες με ερευνητές διαφόρων ειδικοτήτων του Ινστιτούτου Αρχιπέλαγος.

Μαζί απέκτησαν γνώσεις για τη θαλάσσια βιοποικιλότητα, το περιβαλλοντικό δίκαιο, τους τρόπους καταγραφής της χλωρίδας, της πανίδας και των φυσικοχημικών παραμέτρων και πολλά άλλα. Με σκοπό να κατανοήσουν τις σύνθετες διαδικασίες που σχετίζονται με τη θαλάσσια προστασία, έπειτα από προεργασία με τους θαλάσσιους επιστήμονες και νομικούς περιβάλλοντος του Ινστιτούτου Αρχιπελάγους, οι μαθητές συμμετείχαν και σε μία διαδραστική “εικονική δίκη” με θέμα τη καταστροφική αλιεία.

Χάρη στις πρωτοβουλίες των εξαιρετικών εκπαιδευτικών, τέθηκαν οι βάσεις ώστε αυτή η συνεργασία να συνεχιστεί, τόσο διαδικτυακά, όσο και στη Χίο, όπου αναμένεται να βρεθούμε σύντομα στις χειμερινές ερευνητικές αποστολές μας. Αυτή η συνεργασία αποτελεί ένα ενδεικτικό παράδειγμα ότι δεν πρέπει να αποδίδουμε την έλλειψη περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στα κενά του εκπαιδευτικού συστήματος.

Απαιτούνται πρωτοβουλίες, μεράκι και ενεργή συμμετοχή από εκπαιδευτικούς και μαθητές, ώστε η γνώση να ξεπερνά τα όρια της τάξης, να αξιοποιείται παραγωγικά ο χρόνος των εκπαιδευτικών εκδρομών και η εκπαίδευση να μετατρέπεται σε βίωμα και έμπνευση για δράση, και όχι ως απολεσμένος χρόνος.

Καθώς οι γενιές μας έχουν καταφέρει μόνο να “αναβαθμίσουν” τα περιβαλλοντικά προβλήματα, είναι επείγον να προωθήσουμε την ουσιαστική εκπαίδευση και την προετοιμασία της νέας γενιάς, η οποία θα κληθεί να αντιμετωπίσει όλα όσα έχουμε προκαλέσει.

Αντίστοιχα με τα παραπάνω, δεκάδες άλλα σχολεία από όλη την Ελλάδα αλλά και από το εξωτερικό - μεταξύ αυτών από την Κύπρο, την Τσεχία, τη Γαλλία και τη Γερμανία - έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον να συμμετάσχουν σε αντίστοιχες δραστηριότητες, τόσο δια ζώσης επισκεπτόμενα τη Σάμο, όσο και εξ’ αποστάσεως.

Το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας “Αρχιπέλαγος” προσφέρει αφιλοκερδώς αυτές τις δραστηριότητες στα ελληνικά σχολεία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Μέσα από την εμπειρία και τη γνώση που έχει αποκτήσει σε διάστημα 25 χρόνων, το Ινστιτούτο επιδιώκει να συμβάλει, στο μέτρο των δυνατοτήτων του, στην κάλυψη των μεγάλων κενών του εκπαιδευτικού συστήματος- κενά που αναγνωρίζονται ακόμα και από το Υπουργείο Παιδείας- όσον αφορά την ουσιαστική περιβαλλοντική εκπαίδευση, η οποία θεωρούμε ότι είναι ζωτικής σημασίας για τους νέους ανθρώπους.

Πρέπει να τονιστεί ότι η προσπάθεια αυτή δεν αποτελεί μέρος κανενός επιδοτούμενου προγράμματος, είτε εθνικού είτε ευρωπαϊκού. Αντιθέτως, στηρίζεται αποκλειστικά σε πόρους που προέρχονται από τις δράσεις του Διεθνούς Σχολείου της Θάλασσας του Ινστιτούτου Αρχιπέλαγος, που υλοποιούνται σε συνεργασία με διεθνή πανεπιστήμια.

Σημείωση για την Σάμο - το νησί που φιλοξενεί αυτές τις εκπαιδευτικές δράσεις
Δυστυχώς, όλες αυτές οι σημαντικές προσπάθειες, φαίνεται να αφήνουν αδιάφορες τις τοπικές αρχές - τον Δήμο και την Αντιπεριφέρεια Σάμου, που μοιάζει να έχουν εθιστεί εδώ και χρόνια στην υλοποίηση βραχυπρόθεσμων, επιδοτούμενων προγραμμάτων χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα. Τα τελευταία χρόνια οι τοπικές αρχές αδυνατούν να αντιληφθούν τη δράση του Ινστιτούτου Αρχιπέλαγος και του Διεθνούς Σχολείου της Θάλασσας (International School of the Sea) που εδώ και 16 χρόνια που δραστηριοποιείται στη Σάμο έχει αναδείξει το νησί στον παγκόσμιο χάρτη εφαρμοσμένης έρευνας στο περιβάλλον, σε συνεργασία με κορυφαία πανεπιστήμια από 32 χώρες του κόσμου. Σε αυτά τα πλαίσια έχουν φοιτήσει πάνω από 27.000 φοιτητές σε επίπεδο προπτυχιακής και μεταπτυχιακής έρευνας (μάστερ και διδακτορικά).

Παρόλο που τα τελευταία χρόνια έχουμε δεχθεί δελεαστικές προτάσεις μετεγκατάστασης από τοπικές αρχές και φορείς πολλών νησιών του Αιγαίου, επιλέγουμε συνειδητά να παραμένουμε στη Σάμο. Πιστεύουμε βαθιά στα μοναδικά χαρακτηριστικά του νησιού - χαρακτηριστικά τα οποία, δυστυχώς, μεγάλο μέρος της τοπικής κοινωνίας και των αρχών αδυνατούν να τα αντιληφθούν.

Πέρα από την αδιαφορία για την ουσία των δράσεων εκπαίδευσης, επιστημονικής έρευνας και θαλάσσιας προστασίας, το πιο ανησυχητικό είναι ότι οι τοπικές αρχές δεν είναι σε θέση ούτε καν να αντιληφθούν τον θεσμικό τους ρόλο για τη διασφάλιση της σωματικής ακεραιότητας των μαθητών και εκπαιδευτικών που επισκέπτονται τη Σάμο, αλλά και των κατοίκων και επισκεπτών γενικότερα.

Χαρακτηριστικό είναι το πρόβλημα στην περιοχή του Αγ. Κωνσταντίνου όπου βρίσκεται η ερευνητική βάση του Αρχιπελάγους και στον Κάμπο Βουρλιωτων, όπου στεγάζεται το Συνεδριακό Κέντρο - Χώρος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του Ινστιτούτου Αρχιπέλαγος (πρώην ΙΝΕΑΓ, το οποίο έπειτα από εγκατάλειψη 15 χρόνων επισκευαστηκε και συνεχίζει να βελτιώνεται με ιδίους πόρους από το Αρχιπέλαγος για τους παραπάνω σκοπούς). Στην περιοχή απουσιάζουν εντελώς οι στοιχειώδεις υποδομές που θα διασφάλιζαν τη σωματική ακεραιότητα των πεζών (π.χ. πεζοδρόμια, διαβάσεις, φωτισμός, σήμανση, τήρηση ορίων οδικής κυκλοφορίας, κλπ). Ως αποτέλεσμα, εκατοντάδες επισκέπτες καθ’όλη τη διάρκεια του έτους - μαθητές, φοιτητές, εκπαιδευτικοί, ερευνητές, επιστήμονες, καθώς φυσικά και οι κάτοικοι και άλλοι επισκέπτες της περιοχής - αναγκάζονται να κινούνται πάνω στο οδόστρωμα, εκτεθειμένοι σε συνθήκες που παραβιάζουν ακόμα και τα πιο βασικά μέτρα ασφαλείας που ορίζει τόσο η λογική όσο και ο νόμος.

Για το ζήτημα αυτό έχουμε ενημερώσει εδώ και μήνες τον Δήμο, την Περιφέρεια καθώς και την Τροχαία, χωρίς καμία ουσιαστική ανταπόκριση όπως θα αναμενόταν με βάση το θεσμικό τους ρόλο. Η αδράνειά τους έχει ως αποτέλεσμα να τίθεται σε διαρκή κίνδυνο η ασφάλεια τόσο των επισκεπτών, όσο και των κατοίκων.

Η συγκεκριμένη περίπτωση αποτελεί ακόμα μία αφορμή για να διερωτηθούμε πώς ένα τόσο ξεχωριστό νησί - μοναδικό σε όλη τη Μεσόγειο για την ιστορία, το περιβάλλον, την αρχαιολογία, τον πολιτισμό, τη γεωργική παράδοση και τόσα άλλα- κατέληξε να απαξιώνει τα ίδια του τα συγκριτικά πλεονεκτήματα, να αδιαφορεί για τις στοιχειώδεις υποδομές που θεωρούνται αυτονόητες στον λεγόμενο “πολιτισμένο” κόσμο, και τελικά να φλερτάρει με τον, εξ ορισμού προβληματικό, τουρισμό τύπου all inclusive ως μονόδρομο ανάπτυξης.

Για το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας “Αρχιπέλαγος”
Θοδωρής Τσιμπίδης
t.tsimpidis@archipelago.gr