Η αποχή των ευρωβουλευτών του ΠΑΣΟΚ από την τελική ψηφοφορία σημαίνει ότι δεν εναντιώθηκαν πολιτικά στην άρση του βέτο

Η ανακοίνωση των ευρωβουλευτών του ΠΑΣΟΚ που εκδόθηκε μετά το δημοσίευμα του Documento επιχειρεί να αποκαταστήσει, όπως αναφέρει, την αλήθεια σχετικά με τη στάση τους στην ψηφοφορία για το ψήφισμα Gozi στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ωστόσο, η προσεκτική ανάγνωση των επίσημων εγγράφων και του ίδιου του κειμένου που εγκρίθηκε δείχνει ότι η ανακοίνωση του ΠΑΣΟΚ παρουσιάζει μόνο τη μισή εικόνα.

Οι ευρωβουλευτές του ΠΑΣΟΚ –Γιάννης Μανιάτης, Νίκος Παπανδρέου και Σάκης Αρναούτογλου– δηλώνουν ότι καταψήφισαν την κατάργηση της ομοφωνίας, δηλαδή του δικαιώματος βέτο των κρατών-μελών. Πράγματι, καταψήφισαν δύο παραγράφους του άρθρου 4 του ψηφίσματος, αλλά στην τελική ψηφοφορία για το σύνολο του κειμένου δεν ψήφισαν «όχι». Επέλεξαν αποχή. Το ψήφισμα εγκρίθηκε με 310 ψήφους υπέρ, 277 κατά και 53 αποχές. Η αποχή δεν εμποδίζει την υιοθέτηση μιας πρότασης και πολιτικά ισοδυναμεί με ανοχή.

Τι ακριβώς ψήφισαν
Στην ονομαστική ψηφοφορία, οι Έλληνες ευρωβουλευτές του ΠΑΣΟΚ καταψήφισαν τις παραγράφους 3 και 24 του άρθρου 4.

Η παράγραφος 3 αναγνωρίζει ότι η ομοφωνία προστατεύει τις θεμιτές ανησυχίες των κρατών, αλλά ταυτόχρονα υπογραμμίζει ότι δημιουργεί «δυσκολίες» και καθυστερήσεις στη λήψη αποφάσεων, ιδιαίτερα στις διαδικασίες διεύρυνσης. Στην ουσία, χαρακτηρίζει το βέτο αναχρονιστικό και προτείνει να ξεπεραστούν οι συνέπειές του μέσω των υφιστάμενων μηχανισμών.

Η παράγραφος 24 προχωρά ακόμη παραπέρα. Αναφέρει ότι οι θεσμικοί στόχοι της Ένωσης μπορούν να επιτευχθούν ενεργοποιώντας τις «ευελιξίες» που προβλέπουν οι Συνθήκες, δηλαδή τις λεγόμενες ρήτρες γέφυρας (passerelle clauses), οι οποίες επιτρέπουν τη μετάβαση από την ομοφωνία σε ειδική πλειοψηφία χωρίς αναθεώρηση των Συνθηκών. Με άλλα λόγια, προβλέπει την παράκαμψη του βέτο χωρίς νέα συνθήκη.

Οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ καταψήφισαν αυτές τις δύο παραγράφους, αλλά δεν καταψήφισαν το ψήφισμα συνολικά. Επέλεξαν αποχή στη συνολική ψηφοφορία, στην οποία εγκρίθηκαν και οι υπόλοιπες παράγραφοι που κατοχυρώνουν την υπέρβαση της ομοφωνίας σταδιακά, μέσω ευρωπαϊκών ευελιξιών.

Τι προβλέπει η παράγραφος 27
Η ανακοίνωση των ευρωβουλευτών επικαλείται την παράγραφο 27 του κειμένου ως απόδειξη ότι η ανάγκη ομοφωνίας «επιβεβαιώνεται». Η ακριβής διατύπωση, όμως, έχει δύο μέρη.

Το πρώτο μέρος λέει ότι «η ευελιξία που παρέχουν οι ισχύουσες Συνθήκες παρέχει τη δυνατότητα να γίνουν περισσότερα για την πρόοδο προς μια Ευρωπαϊκή Αμυντική Ένωση, χωρίς να απαιτείται ολοκληρωμένη διαδικασία μεταρρύθμισης των Συνθηκών».

Το δεύτερο προσθέτει ότι «για τη δημιουργία μιας μόνιμης Ευρωπαϊκής Αμυντικής Ένωσης θα είναι τελικά αναγκαία ομόφωνη απόφαση σύμφωνα με το άρθρο 42 παράγραφος 2».

Η διατύπωση αυτή δεν αναιρεί αλλά επιβεβαιώνει το πρόβλημα. Το πρώτο σκέλος επιτρέπει πρόοδο χωρίς αναθεώρηση Συνθηκών, δηλαδή χωρίς νέα ομόφωνη απόφαση. Τα ενδιάμεσα βήματα μπορούν να αποφασίζονται με ειδική πλειοψηφία, χρησιμοποιώντας τους υπάρχοντες μηχανισμούς ευελιξίας. Η ομοφωνία διατηρείται μόνο για το τελικό στάδιο, τη μόνιμη ένωση, που είναι μακρινό και χωρίς δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα.

Συνεπώς, η ανακοίνωση του ΠΑΣΟΚ επικαλείται μόνο το δεύτερο μισό της παραγράφου, αποσιωπώντας το πρώτο, το οποίο ακριβώς θεσμοθετεί τη δυνατότητα παράκαμψης του βέτο.

Το επιχείρημα για την PESCO
Οι ευρωβουλευτές επικαλούνται επίσης τη Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία (PESCO), σημειώνοντας ότι ήδη προβλέπει τη συμμετοχή μόνο κρατών-μελών και ότι για συμμετοχή τρίτων απαιτείται ομόφωνη απόφαση. Αυτό είναι σωστό υπό το ισχύον πλαίσιο, αλλά το ψήφισμα Gozi αλλάζει τη λογική του. Οι παράγραφοι 28 και 29 προτείνουν η PESCO να αποτελέσει τη βάση για μια Ευρωπαϊκή Αμυντική Ένωση, με δυνατότητα λήψης αποφάσεων με ειδική πλειοψηφία. Δηλαδή, το πλαίσιο που επικαλούνται για να στηρίξουν την ομοφωνία μετατρέπεται στο όχημα της υπέρβασής της.

Τι σημαίνει πολιτικά
Το ψήφισμα Gozi εισηγείται ένα νέο μοντέλο ευρωπαϊκής διακυβέρνησης, όπου οι αποφάσεις για ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και άμυνας δεν θα απαιτούν τη συναίνεση όλων των κρατών. Αντί για το βέτο, θα εφαρμόζεται η ειδική πλειοψηφία. Πρόκειται για θεσμική μεταβολή με βαριές συνέπειες για τις μικρές χώρες. Η Ελλάδα, που έχει ανοιχτά εθνικά ζητήματα και εξαρτά μεγάλο μέρος της διπλωματικής της ασφάλειας από τη δυνατότητα να μπλοκάρει αποφάσεις, χάνει ένα κρίσιμο εργαλείο άμυνας.

Η αποχή των ευρωβουλευτών του ΠΑΣΟΚ από την τελική ψηφοφορία σημαίνει ότι δεν εναντιώθηκαν πολιτικά σε αυτή την κατεύθυνση. Η ανακοίνωση του ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να μετατρέψει αυτή την αποχή σε «καταψήφιση» και να παρουσιάσει την ομοφωνία ως δήθεν διασφαλισμένη, ενώ το ίδιο το κείμενο δείχνει το αντίθετο: ότι μπορεί να παρακαμφθεί μέσα από τις προβλέψεις των υφιστάμενων Συνθηκών.

Η ουσία της διάψευσης
Η ανακοίνωση του ΠΑΣΟΚ περιέχει τρία προβληματικά σημεία.

Πρώτον, συγχέει τη μερική καταψήφιση δύο παραγράφων με απόρριψη του συνόλου.

Δεύτερον, επικαλείται επιλεκτικά την παράγραφο 27, αποσιωπώντας το κρίσιμο τμήμα που επιτρέπει πρόοδο χωρίς ομοφωνία.

Τρίτον, χρησιμοποιεί την PESCO ως επιχείρημα για τη διατήρηση της ομοφωνίας, ενώ το ίδιο το ψήφισμα προβλέπει την εξέλιξή της σε μηχανισμό πλειοψηφικών αποφάσεων.

Στην πραγματικότητα, οι ευρωβουλευτές του ΠΑΣΟΚ δεν ψήφισαν εναντίον της άρσης του βέτο. Επέλεξαν την ουδετερότητα σε μια στιγμή που το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε μια θεσμική μεταρρύθμιση η οποία περιορίζει την εθνική αυτονομία των μικρών κρατών-μελών.

Η συζήτηση δεν αφορά την «ευρωπαϊκή άμυνα», αλλά το ποιος θα έχει τον τελικό λόγο για τις αποφάσεις που αγγίζουν την εθνική ασφάλεια. Και σε αυτό το πεδίο, η σιωπή ή η αποχή δεν ισοδυναμούν με υπευθυνότητα. Ισοδυναμούν με παραίτηση.

Ιωάννα Ηλιάδη

ΠΗΓΗ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ