Ο Πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΙΤΑ) της ΚΕΔΕ και πρώην Δήμαρχος Σάμου, Μιχάλης Αγγελόπουλος, καταθέτει τις παρούσες θέσεις και προτάσεις στο πλαίσιο της συζήτησης για τη διαμόρφωση της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τα Νησιά και της Εθνικής Στρατηγικής Ολοκληρωμένης Θαλάσσιας Πολιτικής στον Νησιωτικό Χώρο.

Η παρέμβαση πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για τη νησιωτική πολιτική στην Ευρώπη, καθώς οι υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκές αποφάσεις αναμένεται να επηρεάσουν άμεσα το νέο πλαίσιο χρηματοδότησης, συνοχής και ανάπτυξης των νησιωτικών περιοχών για την επόμενη προγραμματική περίοδο.

Μέσα από την παρούσα εισήγηση αναδεικνύονται οι βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα ελληνικά νησιά, καθώς και συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής για τη θεσμική αναγνώριση και ουσιαστική στήριξη της νησιωτικότητας σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο.

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΘΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ

Για την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Νησιά και την Εθνική Στρατηγική Ολοκληρωμένης Θαλάσσιας Πολιτικής στον Νησιωτικό Χώρο

Προς: Υποεπιτροπή Νησιωτικών Περιοχών της Βουλής των Ελλήνων
Από: Μιχάλη Αγγελόπουλο, Πρόεδρο Επιστημονικού Συμβουλίου Ινστιτούτου Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΙΤΑ – ΚΕΔΕ) και πρώην Δήμαρχο Σάμου
Ημερομηνία: 27 Μαΐου 2026
Θέμα: Παρουσίαση της Έκθεσης του ΟΟΣΑ για τη νησιωτικότητα και των ελληνικών θέσεων στην υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκή στρατηγική για τα νησιά

1. Εισαγωγή
Το παρόν υπόμνημα αφορά την υποβολή θέσεων και προτάσεων επί κρίσιμων ζητημάτων που αφορούν τη νησιωτικότητα. Η παρέμβαση αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο δύο σημαντικών πρωτοβουλιών: αφενός, της εν εξελίξει ευρωπαϊκής διαβούλευσης για τη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τα Νησιά (EU Strategy for Islands) και, αφετέρου, της προετοιμασίας της Εθνικής Στρατηγικής για την Ολοκληρωμένη Θαλάσσια Πολιτική στον Νησιωτικό Χώρο. Η συμμετοχή του ΙΤΑ σε αυτή τη διαδικασία επιβεβαιώνει την αξία της εδραίωσης της θεσμικής συνεργασίας και την προσήλωσή μας στη διαμόρφωση συμμετοχικών πρωτοβουλιών, με απώτερο στόχο τον σχεδιασμό μιας ειδικής και διαφοροποιημένης περιφερειακής πολιτικής για τη νησιωτικότητα. Αναγνωρίζουμε τη νησιωτικότητα όχι ως απλό γεωγραφικό χαρακτηριστικό ή μειονέκτημα, αλλά ως μια σύνθετη αναπτυξιακή πρόκληση που απαιτεί στοχευμένες και καινοτόμες προσεγγίσεις.

2. Στρατηγικό Πλαίσιο και Πρόσφατες Εξελίξεις
Το ευρωπαϊκό και εθνικό πλαίσιο για τη νησιωτικότητα βρίσκεται σε μια δυναμική φάση αναδιαμόρφωσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω πρόσκλησης για υποβολή στοιχείων (Call for Evidence) που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο 2026 και ολοκλήρωσε τον διαβουλευτικό της κύκλο στις 1η Απριλίου 2026, επιδιώκει τον σχεδιασμό μιας ολοκληρωμένης Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τα Νησιά. Η διαδικασία βρίσκεται πλέον στη φάση επεξεργασίας των αποτελεσμάτων, ενόψει της οριστικής διατύπωσης της Στρατηγικής.
[ΝΕΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ] Η ολοκλήρωση του διαβουλευτικού κύκλου σηματοδοτεί τη μετάβαση σε ένα ιδιαίτερα κρίσιμο επόμενο στάδιο: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να επεξεργαστεί τις θέσεις που υποβλήθηκαν και να προχωρήσει στη σύνταξη της Στρατηγικής, η οποία θα συνοδεύεται από Εκτίμηση Επιπτώσεων (Impact Assessment). Στη φάση αυτή, τα Κράτη-Μέλη και τα εθνικά κοινοβούλια έχουν άμεσο λόγο: τα αιτήματα που διατυπώνονται τώρα μπορούν να διαμορφώσουν τόσο το περιεχόμενο της Στρατηγικής όσο και τον τρόπο με τον οποίο αυτή θα αποτυπωθεί στους κανονισμούς χρηματοδότησης του νέου ΠΔΠ 2028-2034. Η παρούσα συνεδρίαση της Υποεπιτροπής Νησιωτικών Περιοχών εντάσσεται ακριβώς σε αυτό το παράθυρο ευκαιρίας: η Ελλάδα, ως η πλέον νησιωτική χώρα της ΕΕ, οφείλει να παρέμβει με τεκμηριωμένες και συγκεκριμένες προτάσεις πριν κλείσουν οι διαπραγματεύσεις.
Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με το ψήφισμά του της 7ης Ιουνίου 2022 (2021/2079(INI)), έχει ήδη διατυπώσει μια λεπτομερή πολιτική ατζέντα, αναδεικνύοντας το μέγεθος της νησιωτικότητας στην ΕΕ (πάνω από 20 εκατομμύρια κάτοικοι σε περίπου 2.400 νησιά σε 13 κράτη μέλη) και υπογραμμίζοντας τα «πολλαπλά και μόνιμα φυσικά μειονεκτήματα» που αντιμετωπίζουν τα νησιά. Αυτά περιλαμβάνουν τις μικρές αγορές, την εξάρτηση από τις θαλάσσιες/αεροπορικές μεταφορές, την εποχικότητα, τη «διπλή νησιωτικότητα» στα αρχιπελάγη και τις δημογραφικές πιέσεις. Το ψήφισμα ζητά μια ειδική στρατηγική, σχέδιο δράσης και πολιτική ατζέντα, υποστηριζόμενη από καλύτερα δεδομένα και μια μορφή «εδαφικής ρήτρας» (συμπεριλαμβανομένης της «νησιωτικής ρήτρας») στις εκτιμήσεις επιπτώσεων.
[ΝΕΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ] Τρεις σημαντικές διακηρύξεις που υιοθετήθηκαν το δεύτερο εξάμηνο του 2025 συνθέτουν ένα ισχυρό πολιτικό πλαίσιο πίεσης προς την ΕΕ:
Η «Διακήρυξη των Οινουσσών» (28 Σεπτεμβρίου 2025, Γενική Συνέλευση Ελληνικού Δικτύου Μικρών Νησιών) αποτελεί το πρώτο συνεκτικό κείμενο θέσεων αποκλειστικά για τα μικρά νησιά. Καλύπτει κρίσιμα ζητήματα: συνοχή και ισότιμη ανάπτυξη, συνδεσιμότητα, ενέργεια και πράσινη μετάβαση, κλιματική κρίση, ασφάλεια. Ζητά από εθνικούς και ευρωπαϊκούς φορείς τη θεσμική αναγνώριση των μικρών νησιών ως αυτοτελούς κατηγορίας και τη διαμόρφωση ειδικής διαφοροποιημένης περιφερειακής πολιτικής.
Η «Διακήρυξη της Σύρου» (Οκτώβριος 2025, INSULEUR – Δίκτυο Νησιωτικών Επιμελητηρίων ΕΕ) αναδεικνύει ότι οι υφιστάμενες ευρωπαϊκές πολιτικές δεν αντιμετωπίζουν επαρκώς τις ιδιαίτερες ανάγκες των νησιωτικών περιοχών. Κεντρικό αίτημά της είναι η διαμόρφωση ολοκληρωμένης Ευρωπαϊκής Στρατηγικής Νησιών που θα συντονίζει τις υφιστάμενες πολιτικές, θα λαμβάνει υπόψη τις μόνιμες νησιωτικές ιδιαιτερότητες και θα διασφαλίζει ότι τα νησιά αξιοποιούν πλήρως τις αναπτυξιακές δυνατότητές τους, σε πλήρη συμφωνία με το άρθρο 174 ΣΛΕΕ.
Η Διακήρυξη της Γενικής Συνέλευσης της Διάσκεψης Παράκτιων Περιφερειών Ευρώπης (CPMR, Βαρκελώνη, 20-21 Νοεμβρίου 2025) ζητά αυτοτελή στρατηγική ΕΕ για τα νησιά με διατομεακή προσέγγιση σε πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, κινητικότητα, ενέργεια, ανθεκτικότητα και ανταγωνιστικότητα. Υπογραμμίζει τη σημασία της τοποκεντρικής προσέγγισης και ζητά ρητά την ενσωμάτωση των νησιωτικών αναγκών στις βασικές πολιτικές ΕΕ, ενόψει του ΠΔΠ 2028-2034.

3. Νέα Ερευνητικά Δεδομένα για τη Νησιωτικότητα – Η Έκθεση ΟΟΣΑ
Κομβική συμβολή στον ευρωπαϊκό διάλογο αποτελεί η Ειδική Έκθεση του ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης) με τίτλο «Policy Pathways Beyond the Shoreline: Enhancing Resilience and Innovation in Island Economies» [«Μονοπάτια Πολιτικής Πέρα από την Ακτογραμμή: Ενίσχυση της Ανθεκτικότητας και της Καινοτομίας στις Νησιωτικές Οικονομίες»] (Φεβρουάριος 2026), η οποία επιχειρεί μια συστηματική αποτύπωση των χαρακτηριστικών και των προκλήσεων των νησιωτικών οικονομιών.
[ΝΕΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ] Η έκθεση αξιοποιεί ποσοτικά στοιχεία από 47 ευρωπαϊκές νησιωτικές περιφέρειες και μελέτες περίπτωσης από Κροατία, Ελλάδα και Σουηδία, αποτελώντας την πρώτη φορά που ο ΟΟΣΑ δημοσιεύει έκθεση αποκλειστικά αφιερωμένη στη νησιωτική οικονομία και διακυβέρνηση. Αξίζει να επισημανθούν αναλυτικά οι τρεις κεντρικές διαπιστώσεις της, που αποτελούν ταυτόχρονα πάγιες ελληνικές θέσεις:
1. Το διαρθρωτικό κόστος της νησιωτικότητας είναι μετρήσιμο και πρέπει να αντισταθμίζεται. Η έκθεση τεκμηριώνει ότι το μικρό μέγεθος, ο κατακερματισμός, η ασυνέχεια και η εποχικότητα οδηγούν σε δομικά υψηλότερο κόστος μεταφορών, ενέργειας και παροχής υπηρεσιών – όχι ως αποτέλεσμα αδυναμίας διαχείρισης αλλά ως γεωγραφική αναγκαιότητα. Ο ΟΟΣΑ προτείνει μεθοδολογία ποσοτικοποίησης αυτού του κόστους και υποστηρίζει ότι τα εργαλεία συνοχής πρέπει να το αντιμετωπίζουν ως μόνιμο διαρθρωτικό μειονέκτημα, όχι ως εξαιρετική κατάσταση.
2. Η ποιότητα διακυβέρνησης είναι η καθοριστική μεταβλητή. Ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα της έκθεσης είναι ότι η νησιωτικότητα δεν είναι αφ' εαυτής μειονέκτημα ή πλεονέκτημα: γίνεται το ένα ή το άλλο ανάλογα με το αν η διακυβέρνηση είναι κατακερματισμένη/συγκεντρωτική ή ολοκληρωμένη/βασισμένη σε στοιχεία/συμμετοχική. Τα νησιά με ισχυρή τοπική αυτοδιοίκηση, πρόσβαση σε δεδομένα και ευέλικτους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς εμφανίζουν σημαντικά καλύτερες επιδόσεις. Αυτό δίνει ισχυρό επιχείρημα υπέρ της ενίσχυσης του ρόλου των νησιωτικών δήμων, όπως προβλέπει ο ΝΚΤΑ.
3. Η Ελλάδα ως πεδίο αναφοράς σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το νησιωτικό σύμπλεγμα Χίος–Ψαρά–Οινούσσες και το Καστελόριζο αναδείχθηκαν ως μελέτες περίπτωσης (pilot cases) της έρευνας DG REFORM/ΟΟΣΑ (Σεπτέμβριος 2023 – Νοέμβριος 2025). Η επιλογή αυτή, κατόπιν υπόδειξης της ΓΓΑΙΝΠ, τοποθετεί την Ελλάδα στο κέντρο της ευρωπαϊκής συζήτησης για τη νησιωτικότητα. Τα ευρήματα για τα ελληνικά νησιά – ιδίως η πολλαπλή νησιωτικότητα, η εξάρτηση από τον τουρισμό και οι αδυναμίες στη διακυβέρνηση μικρών νησιωτικών συμπλεγμάτων – αποτέλεσαν τη βάση για 14 συστάσεις πολιτικής οργανωμένες σε 4 πυλώνες: Διακυβέρνηση, Οικονομικός μετασχηματισμός, Κοινωνικές υπηρεσίες και Πράσινη μετάβαση.

Σε συνέχεια της Έκθεσης ΟΟΣΑ, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) ζήτησε (Φεβρουάριος 2026) τη σύναψη ενός «Συμφώνου για τα Νησιά» (Islands Pact), το οποίο θέτει τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ (άμυνα, ενέργεια, επισιτιστική ασφάλεια) στο επίκεντρο της νησιωτικής πολιτικής. Για τα ελληνικά νησιά συνοριακών περιοχών, η γεωπολιτική αυτή διάσταση προσδίδει ιδιαίτερο βάρος στο αίτημα για ισχυρή και χρηματοδοτούμενη Ευρωπαϊκή Στρατηγική.

4. Κύριες Προκλήσεις για τα Ελληνικά Νησιά
Η ελληνική εμπειρία, μέσα από το πρίσμα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αναδεικνύει ένα σύνολο διαρθρωτικών προβλημάτων που απαιτούν άμεση και συνεκτική αντιμετώπιση:
–    Κόστος νησιωτικότητας: υψηλότερες τιμές αγαθών και υπηρεσιών, αυξημένο κόστος μεταφορών και ενέργειας, περιορισμένη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες.
–    Δημογραφική συρρίκνωση: «τριπλή» πίεση μέσω γήρανσης, μείωσης μόνιμου πληθυσμού και φυγής νέων.
–    Εποχικότητα: οικονομική εξάρτηση από τον τουρισμό με επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής των μόνιμων κατοίκων.
–    Κλιματική ευαλωτότητα: αυξημένη έκθεση σε ακραία καιρικά φαινόμενα, λειψυδρία, απειλές στο φυσικό αποθεματικό.
–    Ψηφιακό χάσμα: ανεπαρκής ευρυζωνική υποδομή σε πολλά νησιά παρά τις επενδύσεις της τελευταίας περιόδου.
–    Κατακερματισμός διακυβέρνησης: έλλειψη ολοκληρωμένου συντονισμού μεταξύ κεντρικής διοίκησης, περιφερειών και δήμων.

5. Προτεινόμενα Μέτρα και Πολιτικές Προτεραιότητες
Με βάση την ανάλυση των προκλήσεων και την αξιολόγηση των υφιστάμενων παρεμβάσεων, προτείνουμε την υιοθέτηση των ακόλουθων αξόνων δράσης:

Α. Θεσμοθέτηση του «Δείκτη Κόστους Νησιωτικότητας» και Μηχανισμών Αντιστάθμισης
Η Ελλάδα πρέπει να υποστηρίξει σθεναρά ότι η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Νησιά πρέπει να θεσμοθετήσει μια κοινή μεθοδολογία για τη μέτρηση του κόστους της νησιωτικότητας (και της διπλής νησιωτικότητας), ενσωματωμένη στους κανόνες χρηματοδότησης, στα κριτήρια αξιολόγησης και στην ερμηνεία των κρατικών ενισχύσεων. Συγκεκριμένα, προτείνεται ένας ευρωπαϊκός «δείκτης κόστους νησιωτικότητας» (EU Insularity Cost Index) με βασικές μεταβλητές:
–    Κόστος μεταφοράς (πρόσβαση σε αγαθά/υπηρεσίες και μετακίνηση κατοίκων)
–    Κόστος ενέργειας (εξάρτηση από απομονωμένα δίκτυα)
–    Κόστος ύδρευσης/αποβλήτων (μικρή κλίμακα, ειδικές υποδομές)
–    Κόστος πρόσβασης στην υγεία
–    Κόστος ψηφιακής συνδεσιμότητας

Β. Υποχρεωτικό «Island-Proofing» (Νησιωτική Ρήτρα) σε Επίπεδο ΕΕ και Εθνικό
Η Ελλάδα πρέπει να υποστηρίξει σθεναρά την καθιέρωση μιας υποχρεωτικής «Νησιωτικής Ρήτρας» σε όλα τα νομοθετήματα της ΕΕ, καθώς και την ειδική αναφορά στα νησιά στις εκθέσεις αξιολόγησης επιπτώσεων (Impact Assessment Reports) που συνοδεύουν κάθε νέα νομοθετική πρωτοβουλία. Κάθε νέα πολιτική, οδηγία ή κανονισμός θα πρέπει να αξιολογείται συστηματικά ως προς τον αντίκτυπό του στις νησιωτικές περιοχές (ex ante) και να προσαρμόζεται αναλόγως.
Σε εθνικό επίπεδο, αντίστοιχη πρόταση είναι η ενσωμάτωση ενός «τεστ νησιωτικών επιπτώσεων» (island impact test) στη μεθοδολογία της Εθνικής Στρατηγικής για την Ολοκληρωμένη Θαλάσσια Πολιτική.
Προτείνεται επίσης η διερεύνηση της δυνατότητας σύστασης ενός διευρυμένου «γραφείου» (enlarged bureau) για τον ευρωπαϊκό νησιωτικό χώρο, στο οποίο θα συμμετέχουν θεσμικά όργανα ΕΕ, ενώσεις δήμων και περιφερειών, πανεπιστημιακά και ερευνητικά ιδρύματα. Σκοπός: συντονισμός, ανταλλαγή τεχνογνωσίας και ενίσχυση της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης.

Γ. Απανθρακοποίηση της Ακτοπλοΐας και των Λιμένων ως Υποδομή Συνοχής
Για την Ελλάδα, η «πράσινη μετάβαση» θα κριθεί στο οικοσύστημα των ακτοπλοϊκών συνδέσεων και των λιμένων. Κρίσιμη παρατήρηση: Η ακτοπλοΐα για τα νησιά δεν είναι επιλογή αλλά αναγκαιότητα – κάθε κόστος αδυναμίας απανθρακοποίησης μετατρέπεται αυτόματα σε κόστος νησιωτικότητας.
Η πολιτική πραγματικότητα της ΕΕ περιλαμβάνει πλέον την τιμολόγηση άνθρακα και πρότυπα καυσίμων/ενέργειας που επηρεάζουν τις θαλάσσιες μεταφορές. Το EU ETS έχει επεκταθεί στις θαλάσσιες μεταφορές από 1.1.2024, με σταδιακή απαίτηση παράδοσης δικαιωμάτων (40% για τις εκπομπές 2024, 70% για 2025, 100% από 2027). Το FuelEU Maritime ορίζει υποχρεώσεις On-shore Power Supply (OPS) σε συνδυασμό με τις απαιτήσεις AFIR.
Η Ελλάδα πρέπει να προτείνει ότι η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Νησιά αναγνωρίζει ρητά τα εσωτερικά ακτοπλοϊκά συστήματα ως «υποδομή εδαφικής συνοχής» και να υποστηρίξει μια ειδική «Διευκόλυνση Απανθρακοποίησης Ακτοπλοΐας–Λιμένων» που:
–    Επιταχύνει τις αναβαθμίσεις λιμενικών δικτύων και την ανάπτυξη OPS
–    Υποστηρίζει ανακατασκευές πλοίων και ανανέωση στόλου εγχώριων υπηρεσιών
–    Συνδέει την υποστήριξη απανθρακοποίησης με συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας

Δ. Ενσωμάτωση Πολυεπίπεδης Διακυβέρνησης και Ενίσχυση Δημοτικής Ικανότητας
Τα νησιά χρειάζονται ρυθμίσεις διακυβέρνησης που να ταιριάζουν με τη διασπορά τους. Ο ΟΟΣΑ υπογραμμίζει ότι η ποιότητα διακυβέρνησης είναι καθοριστική για το αν η νησιωτικότητα γίνεται περιορισμός ή ευκαιρία.
Σε εθνικό επίπεδο, ο Νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΝΚΤΑ) περιλαμβάνει ενισχυμένες αρμοδιότητες για νησιωτικούς δήμους, μεταξύ άλλων: τεχνική βοήθεια από ΕΕΤΑΑ, ειδικές προγραμματικές συμβάσεις, διοικητικές διευκολύνσεις (πρόσθετοι αντιδήμαρχοι), κίνητρα στελέχωσης. Αυτή η μεταβίβαση αρμοδιοτήτων μετατρέπει τον νησιωτικό δήμο από παθητικό αποδέκτη σε κεντρικό διαχειριστή του τόπου του.

Ε. Φορολογική Πολιτική – Μειωμένος ΦΠΑ ως Εργαλείο Αντιστάθμισης Νησιωτικότητας
Ο μειωμένος ΦΠΑ δεν αποτελεί ειδική μεταχείριση, αλλά αναγκαίο εργαλείο εξισορρόπησης του «κόστους νησιωτικότητας». Σε εθνικό επίπεδο, ψηφίστηκε και εφαρμόζεται ήδη από 1.1.2026 (ν. 5246/2025, άρθρο 26 Κώδικα ΦΠΑ) η μείωση 30% των συντελεστών ΦΠΑ (24%→17%, 13%→9%, 6%→4%, 4%→3%) στα νησιά Βορείου Αιγαίου, Δωδεκανήσου και Σαμοθράκης με πληθυσμό έως 20.000 κατοίκους, καθώς και στα νησιά Λέσβο, Κω, Σάμο και Χίο. Η εφαρμογή γίνεται σύμφωνα με τον πίνακα νησιών της εγκυκλίου ΑΑΔΕ Ε.2113/31.12.2025.
Η αναγνώριση αυτή αποτελεί σημαντική πρόοδο, αλλά δεν αποτελεί το τέλος της διαδρομής. Οι επόμενες αναγκαίες κινήσεις:
–    Επέκταση των μειωμένων συντελεστών σε όλα τα νησιά, ανεξαρτήτως μεγέθους ή άλλων κριτηρίων – ως αναγνώριση του διαρθρωτικού χαρακτήρα του κόστους νησιωτικότητας.
–    Μόνιμη θεσμοθέτηση (όχι παράταση) του πλαισίου, ώστε οι επιχειρήσεις και οι κάτοικοι να έχουν ασφάλεια δικαίου για τον επενδυτικό τους σχεδιασμό.
–    Ανάληψη πρωτοβουλίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο για κοινό πλαίσιο φορολογικής δικαιοσύνης για τις νησιωτικές περιοχές, βασισμένο στην αρχή της αντιστάθμισης μειονεκτημάτων.

ΣΤ. Το «Δικαίωμα Παραμονής» ως Μετρήσιμος Τομέας Αποτελεσμάτων
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζει ρητά τη νεολαία και την ελκυστικότητα των νησιών στη διαβούλευση. Η Ελλάδα πρέπει να προτείνει ένα συμπαγή «πίνακα ελέγχου δικαιώματος παραμονής» (Right to Stay dashboard) που θα περιλαμβάνει δείκτες για:
–    Προσιτή στέγαση
–    Ποιοτική απασχόληση και ευκαιρίες επαγγελματικής εξέλιξης
–    Πρόσβαση σε κατάρτιση και εκπαίδευση
–    Διαθεσιμότητα ιατρικού προσωπικού και υποδομών υγείας
–    Ψηφιακή πρόσβαση (κάλυψη και ταχύτητα ευρυζωνικών συνδέσεων)
–    Επιπτώσεις εποχικής τουριστικής πίεσης στην ποιότητα ζωής

[ΝΕΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ] Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Νησιά πρέπει να αποτυπώσει θέσεις εγκαίρως ώστε να επηρεάσει τη διαμόρφωση του ΠΔΠ 2028-2034. Οι αποφάσεις για τα ποσοστά συγχρηματοδότησης, τις ελαστικές κατανομές Ταμείων Συνοχής, τα ειδικά μέτρα κρατικών ενισχύσεων και τη νησιωτική ρήτρα στους κανονισμούς κοινοτικής χρηματοδότησης θα κριθούν κατά τη διαπραγμάτευση του νέου ΠΔΠ. Αν η Ελλάδα δεν προβάλει τεκμηριωμένα αιτήματα τώρα, ο κίνδυνος να μην ενσωματωθεί η νησιωτική διάσταση στους κανονισμούς του νέου ΠΔΠ είναι ρεαλιστικός.

6. Επίλογος
Η συμμετοχή του ΙΤΑ στη διαμόρφωση αυτών των πολιτικών επιβεβαιώνει τη δέσμευσή μας για μια νησιωτική Ελλάδα που δεν θα είναι απλώς ένας τουριστικός προορισμός, αλλά ένας ζωντανός, καινοτόμος και βιώσιμος χώρος δημιουργίας και ευημερίας. Η εδραίωση της θεσμικής συνεργασίας μεταξύ της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της Πολιτείας, σε συνδυασμό με την ενεργό συμμετοχή στην ευρωπαϊκή διαβούλευση, αποτελεί τον μόνο δρόμο για την επιτυχία της νέας Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τα Νησιά και την αποτελεσματική υλοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής Ολοκληρωμένης Θαλάσσιας Πολιτικής στον Νησιωτικό Χώρο.