Η πραγματογνωμοσύνη του Πολυτεχνείου Κρήτης καταγράφει σοβαρά προβλήματα στο σύστημα λυμάτων Βαθέος. Ο Δήμος Ανατολικής Σάμου εγκρίνει νέες οικονομικές δεσμεύσεις, αλλά το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: ποιο είναι το συνολικό σχέδιο για μια οριστική λύση;
Ένα δύσκολο ερώτημα για τη διαχείριση των έργων αποχέτευσης και επεξεργασίας λυμάτων στη Σάμο φέρνουν στο προσκήνιο δύο διαφορετικά έγγραφα: η πραγματογνωμοσύνη του Πολυτεχνείου Κρήτης για την Εγκατάσταση Επεξεργασίας Λυμάτων Βαθέος και η απόφαση 283/2026 της Δημοτικής Επιτροπής του Δήμου Ανατολικής Σάμου, με την οποία εγκρίθηκε νέος Ανακεφαλαιωτικός Πίνακας Εργασιών για το κεντρικό καταθλιπτικό δίκτυο μεταφοράς λυμάτων.
Η αντιπαραβολή τους αναδεικνύει ένα ζήτημα που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια απλή τεχνική εκκρεμότητα: πόσα χρήματα απαιτούνται ακόμη, ποιες ακριβώς αστοχίες αποκαθίστανται και ποιος εγγυάται ότι οι νέες παρεμβάσεις θα οδηγήσουν σε ένα σύστημα που λειτουργεί αξιόπιστα;
Η πραγματογνωμοσύνη, η οποία συντάχθηκε τον Ιούνιο του 2026 από επιστημονική ομάδα του Πολυτεχνείου Κρήτης, καταγράφει σοβαρές αδυναμίες στον σχεδιασμό και στην κατασκευή, ελλείψεις στην τεχνική τεκμηρίωση, ζητήματα αντιπληγματικής προστασίας, προβλήματα στο αντλιοστάσιο Α1 και ερωτήματα για την πιθανή εισροή θαλασσινού νερού στην εγκατάσταση.
Την ίδια στιγμή, ο Δήμος συνεχίζει τη διαδικασία ολοκλήρωσης του ανεκτέλεστου τμήματος του κεντρικού αγωγού, με νέα σύμβαση και πρόσθετες οικονομικές προβλέψεις. Η απόφαση αυτή δεν αποδεικνύει από μόνη της κακοδιαχείριση. Καθιστά, όμως, ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη να παρουσιαστεί με σαφήνεια το συνολικό σχέδιο αποκατάστασης και το πραγματικό κόστος του.
Τι αποκαλύπτει η πραγματογνωμοσύνη
Η έκθεση του Πολυτεχνείου Κρήτης δεν περιγράφει απλώς μεμονωμένες τεχνικές δυσκολίες. Εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάστηκε, κατασκευάστηκε και λειτουργεί ένα σύστημα κρίσιμο για την προστασία του περιβάλλοντος και τη δημόσια υποδομή της Σάμου.
Μεταξύ των ευρημάτων της περιλαμβάνονται η ανεπαρκής υδραυλική ανάλυση του καταθλιπτικού αγωγού, οι ελλείψεις στην πρόβλεψη αντιπληγματικής προστασίας και τα προβλήματα που συνδέονται με την επιλογή υλικού του αγωγού. Παράλληλα, εξετάζονται η ευστάθεια και η στεγάνωση του αντλιοστασίου Α1, η κατάσταση του ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού και η πιθανότητα εισροής θαλασσινού νερού.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η καταγραφή ελλείψεων στον τεχνικό φάκελο, όπως η απουσία κατασκευαστικών σχεδίων, πρωτοκόλλων δοκιμών και άλλων στοιχείων που θα επέτρεπαν πληρέστερη επαλήθευση της πραγματικής κατάστασης του έργου.
Όταν υπάρχουν τέτοιες ελλείψεις, η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται στο αν ένα έργο θα ολοκληρωθεί μέσα σε μια συμβατική προθεσμία. Αφορά και το αν έχει αποδειχθεί τεχνικά ότι η υποδομή είναι κατάλληλη για τον σκοπό για τον οποίο κατασκευάστηκε.
Νέα απόφαση, νέα οικονομική δέσμευση
Στις 6 Οκτωβρίου 2026, η Δημοτική Επιτροπή του Δήμου Ανατολικής Σάμου ενέκρινε ομόφωνα, με την απόφαση 283/2026, τον 1ο Ανακεφαλαιωτικό Πίνακα Εργασιών για το έργο «Αντικατάσταση κεντρικού καταθλιπτικού δικτύου μεταφοράς λυμάτων πόλης Σάμου (ανεκτέλεστο τμήμα)».
Η αρχική σύμβαση, που υπογράφηκε στις 24 Αυγούστου 2026 με την εταιρεία Α. ΚΑΡΡΑΣ Α.Ε., ανέρχεται σε 1.030.060,06 ευρώ προ ΦΠΑ. Με τον νέο πίνακα, το συνολικό οικονομικό αντικείμενο διαμορφώνεται σε 1.130.060,06 ευρώ προ ΦΠΑ, με τη διαφορά των 100.000 ευρώ να αφορά πρόβλεψη αναθεώρησης.
Το ποσό με ΦΠΑ 17% ανέρχεται σε 1.322.170,27 ευρώ.
Παράλληλα, ο πίνακας περιλαμβάνει αυξημένες ποσότητες χωματουργικών εργασιών και αντιστηρίξεων, καθώς και νέες εργασίες που, σύμφωνα με την εισήγηση της Τεχνικής Υπηρεσίας, κρίθηκαν αναγκαίες για τη λειτουργικότητα του έργου.
Το ερώτημα για τον Δήμο δεν είναι απλώς γιατί αυξάνεται το οικονομικό αντικείμενο. Η πρόβλεψη αναθεώρησης αποτελεί συγκεκριμένη αιτιολογία που αναφέρεται στην απόφαση. Το ουσιαστικό ζήτημα είναι πώς εντάσσεται η συγκεκριμένη σύμβαση σε μια ολοκληρωμένη προσπάθεια αποκατάστασης και ποια αποτελέσματα θα παραδοθούν στους πολίτες μετά την ολοκλήρωση των εργασιών.
Τα εκατομμύρια της αποκατάστασης και η ανάγκη πλήρους λογοδοσίας
Η πραγματογνωμοσύνη αναφέρεται σε προϋπολογισμό 1.577.000 ευρώ για την αντικατάσταση του κεντρικού καταθλιπτικού δικτύου και σε ποσό 2.950.000 ευρώ για την αποκατάσταση της ΕΕΛ Βαθέος. Τα δύο ποσά αθροίζονται σε 4.527.000 ευρώ.
Παράλληλα, εξετάζει μελέτη αποκατάστασης του 2025, προϋπολογισμού 3.451.500 ευρώ, για την οποία επισημαίνει ότι δεν μπορεί να αξιολογηθεί ως πλήρης και επαρκώς τεκμηριωμένη συνολική λύση χωρίς πρόσθετη διερεύνηση.
Τα ποσά αυτά αφορούν διαφορετικά έργα και οικονομικά αντικείμενα. Δεν αποτελούν απόδειξη ότι έχουν ήδη καταβληθεί όλα τα συγκεκριμένα χρήματα ούτε ότι το σύνολο της δαπάνης αφορά την ίδια σύμβαση.
Ακριβώς γι’ αυτό ο Δήμος οφείλει να παρουσιάσει μια ολοκληρωμένη οικονομική εικόνα: ποιες συμβάσεις έχουν υπογραφεί, ποιες εργασίες έχουν εκτελεστεί και πληρωθεί, ποιες εκκρεμούν και πόσο αναμένεται να κοστίσει η συνολική αποκατάσταση.
Χωρίς αυτή την εικόνα, ο δημόσιος διάλογος παραμένει αποσπασματικός. Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν όχι μόνο το κόστος κάθε επιμέρους εργολαβίας, αλλά και το συνολικό ποσό που απαιτείται για να λειτουργεί αποτελεσματικά μια τόσο κρίσιμη υποδομή.
Το πρόβλημα δεν τελειώνει με την ολοκλήρωση του αγωγού
Η αντικατάσταση τμημάτων του δικτύου, η αλλαγή αντλιών και η στεγάνωση του αντλιοστασίου αποτελούν συγκεκριμένες παρεμβάσεις. Δεν απαντούν, όμως, αυτομάτως σε όλα τα ζητήματα που καταγράφονται στην πραγματογνωμοσύνη για το ευρύτερο σύστημα.
Παραμένουν κρίσιμα ερωτήματα για την αντιπληγματική προστασία, την επάρκεια του σχεδιασμού, την εισροή θαλασσινού νερού, την ηλεκτρομηχανολογική αξιοπιστία και την τεκμηρίωση της πραγματικής κατάστασης των εγκαταστάσεων.
Η πολιτική ευθύνη της δημοτικής αρχής για τις επιλογές, τον προγραμματισμό και τη διαχείριση των έργων δεν εξαντλείται στην έγκριση συμβάσεων και ανακεφαλαιωτικών πινάκων. Περιλαμβάνει και την υποχρέωση να εξηγεί ποιος είναι ο τελικός στόχος, ποια προβλήματα αντιμετωπίζονται και πώς θα ελεγχθεί ότι τα χρήματα αποδίδουν το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα.
Δεν προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία ότι ο Δήμος είχε γνώση της συγκεκριμένης πραγματογνωμοσύνης πριν από την απόφαση της 6ης Οκτωβρίου. Αυτό δεν αναιρεί, ωστόσο, την ανάγκη να απαντηθούν τα ερωτήματα που θέτει η τεχνική κατάσταση του έργου. Αντίθετα, καθιστά ακόμη πιο σημαντικό να τεθούν επισήμως υπόψη του Δήμου τα ευρήματα και να ζητηθούν συγκεκριμένες εξηγήσεις για τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται η αποκατάσταση.
Οι απαντήσεις που οφείλει να δώσει ο Δήμος Ανατολικής Σάμου
Η υπόθεση απαιτεί πλέον σαφείς απαντήσεις σε συγκεκριμένα ζητήματα:
Υπάρχει ενιαίο σχέδιο αποκατάστασης που να καλύπτει τόσο το δίκτυο μεταφοράς όσο και την εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων;
Ποιο είναι το συνολικό κόστος των έργων μέχρι σήμερα και ποιο το εκτιμώμενο κόστος για την πλήρη αποκατάσταση;
Πώς θα αντιμετωπιστούν οι τεχνικές ελλείψεις που καταγράφονται στην πραγματογνωμοσύνη;
Ποιοι έλεγχοι και ποιες δοκιμές θα πιστοποιήσουν την ορθή λειτουργία του συστήματος μετά την ολοκλήρωση των εργασιών;
Ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα για την επίλυση των προβλημάτων που παραμένουν και ποιος θα παρακολουθεί την εφαρμογή του;
Τα ερωτήματα αυτά δεν αποτελούν προεξόφληση ευθυνών. Αποτελούν το ελάχιστο πλαίσιο διαφάνειας που απαιτείται όταν διατίθενται σημαντικοί δημόσιοι πόροι για μια υποδομή με τόσο κρίσιμο περιβαλλοντικό και κοινωνικό ρόλο.
Η πραγματογνωμοσύνη του Πολυτεχνείου Κρήτης και η απόφαση 283/2026 φωτίζουν διαφορετικές πλευρές του ίδιου προβλήματος: από τη μία, τις τεχνικές αδυναμίες που καταγράφονται στο σύστημα και, από την άλλη, τη συνέχιση των παρεμβάσεων και των οικονομικών δεσμεύσεων.
Το ζητούμενο για τον Δήμο Ανατολικής Σάμου δεν είναι να παρουσιάζει κάθε νέα σύμβαση ως ένα ακόμη βήμα προόδου. Είναι να αποδείξει, με στοιχεία, χρονοδιάγραμμα και ελέγξιμα αποτελέσματα, ότι οι παρεμβάσεις οδηγούν σε οριστική λύση και ότι οι δημόσιοι πόροι αξιοποιούνται με τρόπο που διασφαλίζει την αξιοπιστία της υποδομής.
Γιατί το πραγματικό μέτρο επιτυχίας δεν είναι πόσες αποφάσεις εγκρίνονται ή πόσα χρήματα δεσμεύονται. Είναι αν ο βιολογικός καθαρισμός και το δίκτυο λυμάτων μπορούν τελικά να λειτουργούν όπως πρέπει, με ασφάλεια, επάρκεια και τεχνική τεκμηρίωση.
Γιάννης Μ.Νέγρης