Η παραχώρηση του ακινήτου που στεγάζει το Μουσείο Ναυπηγικών και Ναυτικών Τεχνών του Αιγαίου στο Υπουργείο Πολιτισμού για χρονικό διάστημα 99 ετών βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης στο Δημοτικό Συμβούλιο, με την εισήγηση να αφήνει ανοιχτά μια σειρά από κρίσιμα ζητήματα σχετικά με τους όρους, τις υποχρεώσεις και τις δικλίδες προστασίας της δημοτικής περιουσίας.

Σύμφωνα με την εισήγηση, μετά την προηγούμενη απόφαση διάθεσης του ΜΝΝΤΑ στο Υπουργείο Πολιτισμού, το Δημοτικό Συμβούλιο καλείται να εγκρίνει τους όρους παραχώρησης της χρήσης του ακινήτου στο Ηραίο του Δήμου Ανατολικής Σάμου, με αποκλειστικό σκοπό τη λειτουργία του Μουσείου. Το ακίνητο αποτελεί έργο που υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2014-2020, με συγχρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης.

Το βασικό σημείο της εισήγησης είναι η διάρκεια της παραχώρησης, η οποία ορίζεται σε 99 χρόνια. Πρόκειται για μια εξαιρετικά μακρά δέσμευση της χρήσης δημοτικού ακινήτου, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντική τη σαφήνεια και πληρότητα των όρων που συνοδεύουν την απόφαση.

Η εισήγηση δεν περιλαμβάνει ειδική αιτιολόγηση για την επιλογή της συγκεκριμένης διάρκειας ούτε αναπτύσσει τους λόγους για τους οποίους απαιτείται παραχώρηση για σχεδόν έναν αιώνα. Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η παραχώρηση αφορά δημοτική περιουσία και δεσμεύει τη χρήση της για πολλές επόμενες δημοτικές περιόδους.

Στους όρους της παραχώρησης προβλέπεται ότι το Υπουργείο Πολιτισμού δεν θα μπορεί να εκμισθώνει ή να παραχωρεί περαιτέρω το ακίνητο ούτε να το χρησιμοποιεί για διαφορετικό σκοπό από εκείνον για τον οποίο παραχωρείται. Προβλέπεται επίσης σειρά υποχρεώσεων σχετικά με τη δομική ακεραιότητα του ακινήτου, την πυροπροστασία, την προστασία των χώρων και την τήρηση των ορίων της στατικής μελέτης.

Ωστόσο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο όρος που αναφέρεται στη λήξη ή την «τυχόν ανάκληση» της παραχώρησης. Η εισήγηση προβλέπει ότι στην περίπτωση αυτή το ακίνητο θα πρέπει να ελευθερωθεί αμέσως, χωρίς όμως να εξειδικεύει στο ίδιο επίπεδο τους λόγους, τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ανάκληση.

Το ερώτημα αποκτά πρακτική σημασία σε μια παραχώρηση 99 ετών. Η εισήγηση δεν προβλέπει ειδική ρύθμιση για το ενδεχόμενο το Μουσείο να πάψει να λειτουργεί, να ανασταλεί η λειτουργία του για μεγάλο χρονικό διάστημα ή να μεταβληθεί ουσιωδώς η χρήση του ακινήτου. Η παραχώρηση συνδέεται με τη λειτουργία του Μουσείου, χωρίς να περιγράφεται ειδικός μηχανισμός για την περίπτωση που ο συγκεκριμένος σκοπός δεν εξυπηρετείται πλέον στην πράξη.

Στο οικονομικό σκέλος, το Υπουργείο αναλαμβάνει την έγκαιρη πληρωμή των λογαριασμών κοινής ωφέλειας και τη συντήρηση του ακινήτου και των εγκαταστάσεών του. Η διατύπωση, ωστόσο, δεν εξειδικεύει τις επιμέρους κατηγορίες δαπανών και κυρίως δεν διαχωρίζει την τακτική συντήρηση από τις μεγάλες ή έκτακτες επισκευές και τις πιθανές σημαντικές τεχνικές παρεμβάσεις.

Ένα ακόμη σημείο αφορά τη συνεργασία του Υπουργείου Πολιτισμού με τον Δήμο Ανατολικής Σάμου. Η εισήγηση προβλέπει κοινές δράσεις και πρωτοβουλίες προς όφελος του Μουσείου και του Δήμου μέσω προγραμματικών συμβάσεων πολιτισμικής ανάπτυξης. Δεν προσδιορίζονται όμως συγκεκριμένος αριθμός δράσεων, χρονοδιάγραμμα, κατανομή οικονομικών υποχρεώσεων ή ειδικός μηχανισμός παρακολούθησης της συγκεκριμένης υποχρέωσης.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και ο όρος που αφορά τις μακροχρόνιες δεσμεύσεις της πράξης του ΕΣΠΑ. Η εισήγηση προβλέπει τη μεταβίβαση των συγκεκριμένων υποχρεώσεων στο Υπουργείο Πολιτισμού και αναφέρεται στις δεσμεύσεις που πρέπει να τηρούνται προκειμένου να διατηρηθεί το δικαίωμα της συνεισφοράς των Ταμείων.

Το συγκεκριμένο σημείο απαιτεί σαφή προσδιορισμό των υποχρεώσεων και των συνεπειών σε περίπτωση μη τήρησής τους. Η εισήγηση αναφέρεται στη μεταβίβαση των μακροχρόνιων υποχρεώσεων, χωρίς να αναπτύσσει αναλυτικά το σύνολο των συνεπειών που μπορεί να προκύψουν σε περίπτωση παραβίασης των δεσμεύσεων της συγχρηματοδοτούμενης πράξης.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία η επιφύλαξη που εκφράζεται από δημοτικούς συμβούλους. Η επιφύλαξη μπορεί να συνδέεται όχι με τη λειτουργία του Μουσείου αυτή καθαυτή, αλλά με την ανάγκη να αποσαφηνιστούν πλήρως οι όροι μιας παραχώρησης που δεσμεύει τη χρήση δημοτικού ακινήτου για 99 χρόνια.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι εάν η εισήγηση, όπως έχει διατυπωθεί, παρέχει επαρκείς και σαφείς δικλίδες για την προστασία της δημοτικής περιουσίας σε όλη τη διάρκεια της παραχώρησης.

Η συζήτηση επομένως δεν περιορίζεται στο εάν το Μουσείο πρέπει να συνεχίσει να λειτουργεί ή εάν είναι θεμιτή η συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού. Αφορά κυρίως τους όρους με τους οποίους γίνεται η παραχώρηση, τις ευθύνες κάθε πλευράς, την αντιμετώπιση πιθανών αλλαγών στο μέλλον και τις συνέπειες σε περίπτωση μη τήρησης των συμφωνηθέντων.

Με δεδομένο ότι η διάρκεια φτάνει τα 99 χρόνια, τα ερωτήματα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα. Η δημοτική περιουσία δεσμεύεται για μια περίοδο που υπερβαίνει κατά πολύ τον ορίζοντα της σημερινής διοίκησης και αφορά, στην πράξη, πολλές επόμενες γενιές.

Γι’ αυτό και πριν από την τελική απόφαση έχει σημασία να δοθούν συγκεκριμένες απαντήσεις για τη διάρκεια της παραχώρησης, τη διαδικασία και τους λόγους ανάκλησης, την περίπτωση παύσης λειτουργίας του Μουσείου, την κατανομή των ευθυνών για συντήρηση και έκτακτες δαπάνες, αλλά και την πλήρη μεταφορά και τήρηση των υποχρεώσεων που απορρέουν από τη συγχρηματοδοτούμενη πράξη.

Σε μια παραχώρηση 99 ετών, οι λεπτομέρειες δεν είναι τυπικό ζήτημα. Είναι το ίδιο το περιεχόμενο της απόφασης και ο βαθμός προστασίας της δημοτικής περιουσίας για τις επόμενες γενιές.

ΙΩΑΝΝΗΣ Μ.ΝΕΓΡΗΣ