Νέα πολιτική αντιπαράθεση γύρω από την εξωτερική πολιτική και τη διαχείριση ιστορικών ζητημάτων προκαλεί η παρέμβαση του Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος εξαπέλυσε αιχμηρή κριτική προς την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, με αφορμή δύο διαφορετικές εξελίξεις των τελευταίων ημερών.
Ο πρώην πρωθυπουργός συνδύασε τις δηλώσεις της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στα Σκόπια με τη συμφωνία Ελλάδας και Βουλγαρίας για την αμοιβαία παράδοση ιστορικών κειμηλίων και ανθρωπολογικού υλικού.
Η παρέμβαση Σαμαρά για τη Βόρεια Μακεδονία
Κατά την επίσκεψή της στη Βόρεια Μακεδονία, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε στην ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας και δήλωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση την καλωσορίζει μαζί με την ταυτότητα και τη γλώσσα της. Παράλληλα, έκανε λόγο για τον «Macedonian culture and language», υποστηρίζοντας ότι μπορούν να εμπλουτίσουν την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η συγκεκριμένη διατύπωση προκάλεσε αντιδράσεις στην Ελλάδα. Ο Αντώνης Σαμαράς την ενέταξε στο συνολικότερο πλαίσιο της κριτικής του για τη Συμφωνία των Πρεσπών και για τον τρόπο με τον οποίο, κατά την άποψή του, αντιμετωπίζονται ζητήματα εθνικής και ιστορικής σημασίας.
Η χρήση του όρου «Macedonian culture» αποτέλεσε επίσης αντικείμενο πολιτικής παρέμβασης από ευρωβουλευτές του ΠΑΣΟΚ, οι οποίοι ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκρινίσεις για το περιεχόμενο της συγκεκριμένης διατύπωσης και τη σχέση της με τη Συμφωνία των Πρεσπών.
Στο επίκεντρο και η συμφωνία με τη Βουλγαρία
Το δεύτερο σκέλος της επίθεσης του πρώην πρωθυπουργού αφορά τη συμφωνία Ελλάδας–Βουλγαρίας για την επιστροφή ιστορικών κειμηλίων.
Στις 3 Οκτωβρίου, στη Θεσσαλονίκη, παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Βούλγαρου πρωθυπουργού Ρούμεν Ράντεφ, υπογράφηκαν τα σχετικά πρωτόκολλα για την παράδοση και παραλαβή των αντικειμένων.
Με βάση τη συμφωνία, στην Ελλάδα επιστρέφουν 48 εκκλησιαστικά κειμήλια, τα οποία είχαν μεταφερθεί στη Βουλγαρία το 1917, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Τα αντικείμενα προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Σε αντάλλαγμα, η Ελλάδα παραδίδει στη Βουλγαρία τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον Τσάρο Σαμουήλ, καθώς και το ανθρωπολογικό υλικό από τις τέσσερις σαρκοφάγους που εντοπίστηκαν στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στη Μικρή Πρέσπα.
Τα λείψανα είχαν βρεθεί κατά την αρχαιολογική έρευνα του καθηγητή Νικολάου Μουτσόπουλου και τα τελευταία χρόνια φυλάσσονταν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη.
Η απάντηση της κυβέρνησης
Η κριτική του Αντώνη Σαμαρά δεν έμεινε χωρίς απάντηση. Κυβερνητικές πηγές παρέπεμψαν στην ανακοίνωση της Ιεράς Συνόδου, η οποία χαιρέτισε τη συμφωνία για την επιστροφή των 48 κειμηλίων στην Ελλάδα.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης έθεσε παράλληλα το ζήτημα σε διαφορετική βάση, επισημαίνοντας ότι τα λείψανα του Σαμουήλ ανακαλύφθηκαν το 1965 και όχι πριν από έναν αιώνα, όπως αναφέρθηκε στην κριτική του πρώην πρωθυπουργού.
Από την πλευρά της, η κυβέρνηση παρουσιάζει τη συμφωνία ως αποτέλεσμα πολυετών διαπραγματεύσεων και ως πρώτο βήμα για τη συνέχιση των συζητήσεων σχετικά με άλλα ιστορικά αντικείμενα που ενδιαφέρουν τις δύο χώρες.
Πολιτική αντιπαράθεση με φόντο τα εθνικά θέματα
Η νέα παρέμβαση του Αντώνη Σαμαρά επαναφέρει στο προσκήνιο τις διαφωνίες του με την κυβερνητική πολιτική σε ζητήματα εξωτερικών σχέσεων, ιστορίας και εθνικής ταυτότητας.
Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν τεκμηριώνουν οποιαδήποτε άμεση πολιτική εξέλιξη που να οδηγεί σε αποχώρηση του Κυριάκου Μητσοτάκη από την πρωθυπουργία. Αυτό που καταγράφεται είναι μια ακόμη δημόσια και ιδιαίτερα σκληρή πολιτική αντιπαράθεση, με τον πρώην πρωθυπουργό να ασκεί πίεση στην κυβέρνηση και το Μέγαρο Μαξίμου να επιλέγει να απαντήσει θεσμικά και πολιτικά.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να δείξει εάν η αντιπαράθεση θα περιοριστεί στο επίπεδο των δηλώσεων ή εάν θα αποκτήσει ευρύτερες πολιτικές διαστάσεις, καθώς τα ζητήματα της Βόρειας Μακεδονίας και των ιστορικών κειμηλίων εξακολουθούν να προκαλούν έντονο δημόσιο διάλογο.