Στην τελική φάση του σχεδιασμού περνά η δημιουργία των λεγόμενων Κέντρων Επιστροφής (Return Hubs), όμως το βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο: ποια τρίτη χώρα θα φιλοξενήσει τα πρώτα Κέντρα;
Ελλάδα, Δανία, Γερμανία, Αυστρία και Ολλανδία έχουν συμφωνήσει να συνεργαστούν για τη δημιουργία ενός νέου ευρωπαϊκού μοντέλου επιστροφών. Οι πέντε χώρες αποτελούν το λεγόμενο «Core Group» και προσπαθούν πλέον να περάσουν από τις πολιτικές αποφάσεις στην πρακτική εφαρμογή.
Τα Return Hubs θα βρίσκονται εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και θα αφορούν ανθρώπους που δεν έχουν δικαίωμα νόμιμης παραμονής στην Ε.Ε. και έχουν λάβει απόφαση επιστροφής.
Ωστόσο, για να λειτουργήσει το σχέδιο, χρειάζεται πρώτα να υπάρξει συμφωνία με μία ή περισσότερες τρίτες χώρες.
Τα επόμενα δύο σημαντικά ραντεβού
Το πρώτο σημαντικό ραντεβού είναι στις 26 Σεπτεμβρίου στο Μόναχο, όπου θα πραγματοποιηθεί η «2nd Munich Migration Meeting» με τη συμμετοχή Ευρωπαίων υπουργών.
Στο περιθώριο της συνάντησης αναμένεται να συνεδριάσουν και οι πέντε χώρες του Core Group, προκειμένου να συντονίσουν τα επόμενα βήματά τους.
Το δεύτερο σημαντικό ραντεβού είναι στις 1 Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες, στο περιθώριο του Συμβουλίου Εσωτερικών Υποθέσεων της Ε.Ε.
Εκεί οι πέντε χώρες αναμένεται να συναντηθούν με εκπροσώπους διεθνών οργανισμών και να εξετάσουν πώς μπορεί να προχωρήσει στην πράξη το σχέδιο.
Τι έχει συμφωνηθεί μέχρι σήμερα
Η συμφωνία για τα Return Hubs έγινε στην Κοπεγχάγη, όπου οι υπουργοί Μετανάστευσης και Ασύλου των πέντε χωρών συμφώνησαν στις βασικές αρχές της συνεργασίας.
Παράλληλα, αποφασίστηκε να υπάρξει συγκεκριμένος οδικός χάρτης για τις νομικές απαιτήσεις και τα εθνικά χρονοδιαγράμματα.
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, έχει δηλώσει ότι στόχος είναι η πολιτική συμφωνία να μετατραπεί σε ένα συγκεκριμένο και εφαρμόσιμο σχέδιο.
Σύμφωνα με την ελληνική πλευρά, οι τεχνικές συζητήσεις με πιθανές τρίτες χώρες έχουν ήδη ξεκινήσει.
Το μεγάλο ερώτημα: Πού θα δημιουργηθεί το πρώτο Return Hub;
Παρά την κινητικότητα, μέχρι σήμερα δεν έχει ανακοινωθεί επίσημα η χώρα που θα φιλοξενήσει ένα Return Hub.
Στο τραπέζι έχουν βρεθεί διάφορες χώρες, μεταξύ των οποίων η Ρουάντα και η Ουγκάντα, ενώ ως πιθανή επιλογή έχει αναφερθεί και το Ουζμπεκιστάν.
Ωστόσο, οι περιπτώσεις αυτές δεν σημαίνουν ότι υπάρχει ήδη συμφωνία για τη δημιουργία Κέντρου Επιστροφής.
Για παράδειγμα, η Ολλανδία είχε υπογράψει το 2025 επιστολή προθέσεων με την Ουγκάντα για συνεργασία στις επιστροφές. Η συμφωνία αυτή, όμως, δεν αποτελεί από μόνη της συμφωνία για τη δημιουργία Return Hub.
Αντίστοιχα, η Αυστρία έχει υπογράψει συμφωνία με το Ουζμπεκιστάν για οικονομική συνεργασία και θέματα μετανάστευσης, αλλά η συγκεκριμένη συμφωνία δεν αφορά Return Hub. Παράλληλα, από την πλευρά του Ουζμπεκιστάν έχει αναφερθεί ότι δεν διεξάγονται σχετικές διαπραγματεύσεις.
Η θέση της Ελλάδας
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι τα Return Hubs μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση του προβλήματος των ανθρώπων που δεν δικαιούνται διεθνή προστασία και παραμένουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση χωρίς νόμιμο δικαίωμα παραμονής.
Ο Θάνος Πλεύρης έχει τονίσει ότι η λειτουργία τους θα πρέπει να είναι πλήρως συμβατή με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
Για την Ελλάδα, το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω της γεωγραφικής της θέσης στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τι μένει να αποφασιστεί
Παρά τις πολιτικές αποφάσεις, αρκετά σημαντικά ζητήματα δεν έχουν ακόμη κλείσει.
Πρώτα απ' όλα, δεν έχει ανακοινωθεί η χώρα που θα φιλοξενήσει τα Return Hubs.
Παράλληλα, πρέπει να καθοριστούν οι όροι λειτουργίας τους, ο αριθμός των ανθρώπων που θα μπορούν να φιλοξενούν, ο τρόπος χρηματοδότησης και οι διαδικασίες που θα ακολουθούνται.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι νομικές εγγυήσεις. Το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο, καθώς και η αρχή της μη επαναπροώθησης, αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του μοντέλου.
Έτσι, τα δύο επόμενα ραντεβού σε Μόναχο και Βρυξέλλες αναμένεται να δείξουν αν ο σχεδιασμός μπορεί να περάσει στο επόμενο στάδιο.
Για την ώρα, πάντως, το σχέδιο προχωρά σε επίπεδο πολιτικών και τεχνικών συζητήσεων, ενώ η χώρα που θα φιλοξενήσει το πρώτο Return Hub παραμένει το μεγάλο ερωτηματικό.