Η Ελλάδα προσέρχεται στο Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με δύο βασικές προτάσεις για τη διαχείριση του μεταναστευτικού, δίνοντας έμφαση τόσο στην αντιμετώπιση αιφνίδιων μεταναστευτικών πιέσεων όσο και στην αποτελεσματικότερη εφαρμογή των επιστροφών.
Στο επίκεντρο της ελληνικής παρέμβασης βρίσκεται η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού για περιπτώσεις εργαλειοποίησης μεταναστευτικών ροών και υβριδικών απειλών στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Η Αθήνα ζητά ένα συγκεκριμένο πλαίσιο που θα επιτρέπει την ενεργοποίηση έκτακτων μέτρων όταν εκδηλώνονται μαζικές και αιφνίδιες ροές.
Την ελληνική θέση αναμένεται να παρουσιάσει στους Ευρωπαίους ομολόγους του ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης. Η πρόταση συνδέεται με την ανάγκη να υπάρχει κοινή ευρωπαϊκή αντιμετώπιση σε συνθήκες που, σύμφωνα με την ελληνική πλευρά, υπερβαίνουν τα συνήθη δεδομένα διαχείρισης.
Μεταξύ των μέτρων που έχει θέσει η Αθήνα περιλαμβάνεται και η δυνατότητα αναστολής της διαδικασίας ασύλου σε συγκεκριμένες περιπτώσεις εργαλειοποίησης και μαζικών ροών. Η ελληνική πρόταση προβλέπει να καθοριστούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο οι προϋποθέσεις και οι διαδικασίες ενεργοποίησης τέτοιων έκτακτων παρεμβάσεων.
Στο επίκεντρο και τα Return Hubs
Παράλληλα, η Ελλάδα προωθεί την ενίσχυση της ευρωπαϊκής πολιτικής επιστροφών, με βασικό εργαλείο τη δημιουργία των λεγόμενων Return Hubs σε τρίτες χώρες.
Στην πρωτοβουλία συμμετέχει η Ελλάδα μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία, στο πλαίσιο του Core Group που επιδιώκει να μετατρέψει τον πολιτικό σχεδιασμό σε συγκεκριμένο μοντέλο συνεργασίας με τρίτες χώρες.
Οι συζητήσεις αφορούν τη δυνατότητα επιστροφής προσώπων των οποίων οι αιτήσεις διεθνούς προστασίας έχουν απορριφθεί, σε ασφαλή τρίτη χώρα, υπό τις προϋποθέσεις που θα προβλέπονται από το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
Η ελληνική πλευρά διευκρινίζει ότι ο όρος Return Hub δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκη με κλειστή δομή κράτησης. Το μοντέλο που εξετάζεται αφορά ένα πλαίσιο που θα διευκολύνει τις επιστροφές είτε στις χώρες καταγωγής είτε σε τρίτες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στόχος ο πρώτος κόμβος στην Αφρική
Η Αθήνα έχει θέσει ως πολιτικό στόχο τη λειτουργία του πρώτου Return Hub στην Αφρική κατά τη διάρκεια της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Στο επόμενο στάδιο αναμένεται να αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία οι τεχνικές διαβουλεύσεις και οι επαφές με τρίτες χώρες. Παράλληλα, προβλέπεται συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς για ζητήματα τεχνογνωσίας, παρουσίας στο πεδίο, παρακολούθησης και εγγυήσεων.
Η ελληνική θέση είναι ότι η συμμετοχή διεθνών οργανισμών δεν μεταφέρει την ευθύνη από τα κράτη που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία. Το ζητούμενο είναι η δημιουργία συγκεκριμένων συμφωνιών με σαφείς νομικούς όρους, χρονοδιαγράμματα και μηχανισμούς εποπτείας.
Έτσι, η συζήτηση στο Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων επικεντρώνεται πλέον στη μετάβαση από τις πολιτικές προτάσεις στην πρακτική εφαρμογή τους, με την Ελλάδα να επιδιώκει συγκεκριμένους ευρωπαϊκούς κανόνες τόσο για τις μεταναστευτικές κρίσεις όσο και για τις επιστροφές.