Ζημιές στον αμπελώνα, καταστροφές σε ξερολιθιές και αγροτικές υποδομές – Μεγάλη απόσταση ανάμεσα στην κρατική καταγραφή των 600 ζώων και στις εκτιμήσεις των αγροτών για περισσότερα από 2.000 – Τον Οκτώβριο στη Σάμο κλιμάκιο του ΥΠΕΝ
Του aegeo.gr
Το πρόβλημα των αγριόχοιρων στη Σάμο δεν αποτελεί πλέον μια μεμονωμένη αγροτική όχληση. Έχει εξελιχθεί σε ζήτημα που αγγίζει την αγροτική παραγωγή, τις υποδομές της υπαίθρου, το φυσικό περιβάλλον και, σύμφωνα με τις τοπικές καταγγελίες, ακόμη και τη δημόσια ασφάλεια.
Οι ζημιές στους αμπελώνες συνεχίζονται και το 2026, με τους παραγωγούς να βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα πρόβλημα που επανέρχεται κάθε χρόνο και γίνεται εντονότερο. Η φετινή περίοδος του τρύγου καταγράφει και πάλι επιδρομές αγριόχοιρων σε ορεινές περιοχές, με μέρος της παραγωγής να χάνεται.
Την ίδια ώρα, η πολιτεία έχει ξεκινήσει διαδικασίες για την αντιμετώπιση του ζητήματος, όμως η ακριβής έκταση του προβλήματος και κυρίως ο πραγματικός αριθμός των ζώων παραμένουν αντικείμενο έντονης συζήτησης.
600 ή περισσότερα από 2.000 ζώα;
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία αντιπαράθεσης είναι η καταγραφή του πληθυσμού.
Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία για την κρατική καταγραφή, θερμικές κάμερες κατέγραψαν περίπου 600 αγριόχοιρους στη Σάμο. Η συγκεκριμένη μέτρηση αμφισβητήθηκε από τον Πανσαμιακό Αγροτικό Σύλλογο, ο οποίος εκτιμά ότι ο πραγματικός πληθυσμός μπορεί να ξεπερνά τα 2.000 ζώα.
Η διαφορά είναι μεγάλη και δεν αποτελεί απλώς ζήτημα αριθμητικής. Συνδέεται άμεσα με τον σχεδιασμό της διαχείρισης του πληθυσμού.
Ο πρόεδρος του Πανσαμιακού Αγροτικού Συλλόγου έχει υποστηρίξει ότι η καταγραφή με θερμικές κάμερες περιορίστηκε στον ορεινό όγκο του Καρβούνη, γεγονός που, κατά την άποψη των αγροτών, δεν αποτυπώνει το σύνολο των ζώων που κινούνται στο νησί.
Ως εκ τούτου, ο αριθμός των 600 πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αποτέλεσμα συγκεκριμένης μεθοδολογίας καταγραφής και όχι ως αδιαμφισβήτητη εθνική απογραφή του πληθυσμού της Σάμου.
Αντίστοιχα, η εκτίμηση για περισσότερα από 2.000 ζώα αποτελεί εκτίμηση τοπικού αγροτικού φορέα και όχι επίσημα επιβεβαιωμένο αριθμό.
Αυτό ακριβώς καθιστά αναγκαία την πλήρη δημοσιοποίηση της μελέτης και της μεθοδολογίας της.
Ο σαμιακός αμπελώνας στην πρώτη γραμμή
Οι συνέπειες είναι ιδιαίτερα αισθητές στον αμπελώνα.
Το Άσπρο Μοσχάτο αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της αγροτικής οικονομίας και της ταυτότητας της Σάμου. Η καλλιέργεια πραγματοποιείται σε μεγάλο βαθμό σε ορεινές αναβαθμίδες, χειρωνακτικά και χωρίς άρδευση, γεγονός που κάνει κάθε απώλεια παραγωγής ιδιαίτερα σημαντική για τον παραγωγό.
Το 2026, παρά τη συνολικά θετική εικόνα της σοδειάς, καταγράφηκαν ζημιές από αγριόχοιρους σε ορεινές περιοχές του νησιού.
Για έναν αμπελουργό, όμως, η ζημιά δεν περιορίζεται στο σταφύλι που καταναλώνεται από τα ζώα.
Οι αγριόχοιροι προκαλούν ανασκαφές στο έδαφος, καταστρέφουν φυτικό υλικό και μπορούν να επιβαρύνουν τις ήδη ευάλωτες αγροτικές κατασκευές.
Δεν είναι μόνο οι καλλιέργειες
Στο επίσημο ψήφισμα του Δημοτικού Συμβουλίου Δυτικής Σάμου το 2025, το πρόβλημα καταγράφεται με ιδιαίτερα αναλυτικό τρόπο.
Το Δημοτικό Συμβούλιο αναφέρει ζημιές στις αγροτικές καλλιέργειες αλλά και καταστροφές σε ξερολιθιές, με αποτέλεσμα την αύξηση του κόστους αποκατάστασης.
Στο ίδιο ψήφισμα, που υιοθετήθηκε τον Απρίλιο του 2025, περιγράφεται η ανησυχία αγροτών και κατοίκων για τις επιπτώσεις του πληθυσμού των αγριόχοιρων στον πρωτογενή τομέα, στη βιοποικιλότητα και στις παραδοσιακές αγροτικές υποδομές.
Το ζήτημα, επομένως, αποκτά και διάσταση διατήρησης του αγροτικού τοπίου.
Οι ξερολιθιές δεν αποτελούν απλώς ιδιωτικές κατασκευές. Είναι τμήμα του ιστορικού και παραγωγικού τοπίου της Σάμου και συνδέονται άμεσα με τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώθηκαν οι ορεινοί αμπελώνες.
Ένα πρόβλημα που έχει ιστορία
Το ίδιο δημοτικό ψήφισμα καταγράφει ένα ενδιαφέρον ιστορικό στοιχείο.
Σύμφωνα με το κείμενο που υιοθέτησε ο Δήμος Δυτικής Σάμου, το 1999 είχε απαγορευθεί το κυνήγι του αγριόχοιρου με στόχο την αύξηση του πληθυσμού, ενώ το 2001 η απαγόρευση άρθηκε λόγω των ζημιών στις αγροτικές καλλιέργειες.
Οι τοπικοί φορείς υποστηρίζουν σήμερα ότι ο πληθυσμός έχει πλέον φτάσει σε επίπεδα που δυσκολεύουν τη διαχείρισή του.
Στο ίδιο κείμενο διατυπώνεται επίσης η θέση ότι ο σημερινός πληθυσμός συνδέεται με διασταυρώσεις με εκτρεφόμενους χοίρους. Η συγκεκριμένη θέση αποτελεί διαπίστωση των συντακτών του ψηφίσματος και όχι ανεξάρτητα επιβεβαιωμένο επιστημονικό συμπέρασμα, γι' αυτό και χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στη δημοσιογραφική της χρήση.
Τι μπορεί να γίνει σήμερα;
Το θεσμικό πλαίσιο του 2026 ήδη προβλέπει εργαλεία για τη μείωση του πληθυσμού.
Η ρυθμιστική απόφαση θήρας για την περίοδο 2026–2027 επιτρέπει τη θήρα του αγριόχοιρου σε ομάδες έως 10 κυνηγών, χωρίς περιορισμό στον αριθμό των θηρευμένων ζώων ανά ομάδα και έξοδο, υπό τους προβλεπόμενους όρους.
Παράλληλα, η ίδια απόφαση προβλέπει ότι μπορούν να δρουν συνεργεία δίωξης και ομάδες κυνηγών για τον έλεγχο του πληθυσμού αγριόχοιρων και υβριδίων, ακόμη και εκτός της κανονικής κυνηγετικής περιόδου και σε περιοχές όπου ισχύουν απαγορεύσεις θήρας, όταν συντρέχουν οι προϋποθέσεις της σχετικής νομοθεσίας. Η εφαρμογή γίνεται μέσω των αρμόδιων περιφερειακών Δασικών Υπηρεσιών και των σχετικών αποφάσεων.
Επομένως, το ζήτημα για τη Σάμο δεν είναι απλώς εάν υπάρχει νομικό εργαλείο.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν και πώς θα ενεργοποιηθεί οργανωμένα στη συγκεκριμένη περιοχή.
Οι κλωβοί και το μεγάλο ερώτημα της διαχείρισης
Στις 15 Σεπτεμβρίου 2026 η Γενική Γραμματεία Δασών ενέκρινε τη χρήση ειδικών κλωβών για τη σύλληψη και απομάκρυνση αγριόχοιρων και υβριδίων σε συγκεκριμένες περιοχές αρμοδιότητας των Δασικών Υπηρεσιών Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου. Η απόφαση δεν αφορά αυτομάτως τη Σάμο.
Για τη Σάμο, το θέμα των κλωβών έχει τεθεί από τους τοπικούς φορείς.
Ο Πανσαμιακός Αγροτικός Σύλλογος έχει υποστηρίξει ότι κλωβοί που έχουν μεταφερθεί στο νησί παραμένουν αναξιοποίητοι, καθώς δεν έχει δημιουργηθεί το απαιτούμενο πλαίσιο διαχείρισης μετά τη σύλληψη των ζώων. Σε πρόσφατη δημοσίευση γίνεται λόγος για 10 κλωβούς στις αποθήκες της Αντιπεριφέρειας, ενώ άλλη τοπική αναφορά κάνει λόγο για 8 κλωβούς. Η διαφορά αυτή δεν έχει διευκρινιστεί από επίσημη δημόσια πηγή και συνεπώς δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως οριστικό δεδομένο.
Το σημείο αυτό είναι κρίσιμο: ένας κλωβός από μόνος του δεν αποτελεί σχέδιο διαχείρισης.
Χρειάζονται σαφείς απαντήσεις για το ποιος τοποθετεί τον κλωβό, ποιος τον ελέγχει, ποιος μεταφέρει τα ζώα, πού μεταφέρονται και με ποιο υγειονομικό και περιβαλλοντικό πρωτόκολλο.
Η Αφρικανική Πανώλη προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα
Η διαχείριση των αγριόχοιρων δεν αφορά μόνο τις ζημιές στις καλλιέργειες.
Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων εφαρμόζει το 2026 πρόγραμμα μείωσης του πληθυσμού και ενεργητικής και παθητικής επιτήρησης της Αφρικανικής Πανώλης των Χοίρων σε αγριόχοιρους και κατοικίδιους χοίρους.
Η νόσος δεν μεταδίδεται στον άνθρωπο, αλλά αποτελεί σοβαρό κτηνιατρικό και οικονομικό κίνδυνο για τους χοίρους και τη χοιροτροφία.
Για τον λόγο αυτό οποιαδήποτε μετακίνηση ή διαχείριση αγριόχοιρων πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις κτηνιατρικές και δασικές προβλέψεις.
Στο τραπέζι και οι αποζημιώσεις
Παράλληλα με τη μείωση του πληθυσμού, οι παραγωγοί ζητούν λύση και για το οικονομικό κόστος των ζημιών που έχουν ήδη υποστεί.
Στις 22 Σεπτεμβρίου 2026 έγινε γνωστό ότι το ζήτημα των αποζημιώσεων τέθηκε σε επικοινωνία με τον υφυπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Γιάννη Ανδριανό. Σύμφωνα με τον Ενιαίο Οινοποιητικό Αγροτικό Συνεταιρισμό Σάμου, το υπουργείο εξετάζει θετικά το αίτημα.
Μέχρι σήμερα, ωστόσο, δεν προκύπτει από τις διαθέσιμες επίσημες πηγές ότι έχει θεσπιστεί ειδικό, οριστικό και καθολικό πρόγραμμα αποζημίωσης των σαμιακών παραγωγών για τις ζημιές από αγριόχοιρους.
Η διαφορά είναι ουσιαστική:
άλλο η θετική εξέταση ενός αιτήματος και άλλο η έκδοση απόφασης που δημιουργεί συγκεκριμένο μηχανισμό και δικαιούχους αποζημίωσης.
Τον Οκτώβριο η επόμενη κρίσιμη ημερομηνία
Μετά από επαφές τοπικών φορέων με το Υπουργείο Περιβάλλοντος, έχει ανακοινωθεί ότι κλιμάκιο του ΥΠΕΝ αναμένεται στη Σάμο το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Οκτωβρίου 2026.
Στόχος είναι να παρουσιαστούν τα διαθέσιμα στοιχεία και να εξεταστούν τα επόμενα μέτρα για τον πληθυσμό των αγριόχοιρων και τις επιπτώσεις τους στην αγροτική παραγωγή, τις υποδομές και το περιβάλλον.
Η επίσκεψη αποκτά ιδιαίτερη σημασία ακριβώς επειδή παραμένουν ανοικτά τα βασικά ερωτήματα:
Ποιος είναι τελικά ο πληθυσμός των αγριόχοιρων στη Σάμο;
Ποια μεθοδολογία χρησιμοποιήθηκε για την καταγραφή των 600 ζώων;
Καλύφθηκε ολόκληρο το νησί ή συγκεκριμένες περιοχές;
Ποια είναι η γενετική/βιολογική σύνθεση του πληθυσμού;
Πόσα ζώα απομακρύνονται κάθε χρόνο μέσω θήρας και άλλων δράσεων;
Ποιος είναι ο στόχος μείωσης του πληθυσμού;
Θα ενεργοποιηθούν οι κλωβοί και με ποιο επιχειρησιακό σχέδιο;
Ποιος φορέας έχει την ευθύνη συντονισμού;
Πώς θα καταγράφονται και θα αποζημιώνονται οι ζημιές των παραγωγών;
Το πραγματικό στοίχημα
Η Σάμος βρίσκεται μπροστά σε ένα πρόβλημα που δεν λύνεται με μία μόνο παρέμβαση.
Η θήρα αποτελεί ήδη διαθέσιμο εργαλείο. Οι κλωβοί μπορούν, υπό τις προβλεπόμενες διαδικασίες, να αποτελέσουν ένα ακόμη εργαλείο σε κατάλληλες περιπτώσεις. Η προστασία των καλλιεργειών μπορεί να περιορίσει τις ζημιές. Η αποζημίωση μπορεί να στηρίξει τους παραγωγούς.
Τίποτα από αυτά, όμως, δεν απαντά από μόνο του στο βασικό ερώτημα: ποιο είναι το σχέδιο διαχείρισης του πληθυσμού σε βάθος χρόνου;
Η Σάμος χρειάζεται πρώτα αξιόπιστη εικόνα του προβλήματος και στη συνέχεια συγκεκριμένους, μετρήσιμους στόχους.
Η συζήτηση για τους αγριόχοιρους δεν είναι πλέον συζήτηση μόνο για τους αγρότες.
Αφορά τον σαμιακό αμπελώνα, τις ξερολιθιές, το αγροτικό τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την οδική ασφάλεια και τελικά τη δυνατότητα ενός τμήματος του πληθυσμού να συνεχίσει να ζει από τη γη.
Το επόμενο κρίσιμο ορόσημο είναι η επίσκεψη του κλιμακίου του ΥΠΕΝ τον Οκτώβριο. Εκεί θα φανεί εάν η πολύχρονη συζήτηση περνά από τις διαπιστώσεις σε ένα συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχέδιο για τη Σάμο.