Η έκθεση του Πολυτεχνείου Κρήτης καταγράφει τεχνικές αστοχίες, ελλείψεις στην αντιπλημμυρική προστασία και αναπάντητα ερωτήματα για τη λειτουργία του συστήματος. Στα 5,128 εκατ. ευρώ υπολογίζεται το συνολικό κόστος δύο έργων αποκατάστασης.

Σοβαρά τεχνικά ζητήματα για τον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη λειτουργία του συστήματος συλλογής, μεταφοράς και επεξεργασίας λυμάτων στο Βαθύ Σάμου αναδεικνύει η έκθεση πραγματογνωμοσύνης που εκπονήθηκε από το Πολυτεχνείο Κρήτης, στο πλαίσιο προκαταρκτικής παραγγελίας της Εισαγγελίας Πλημμελειοδικών Σάμου.

Η έκθεση, με ημερομηνία Ιούνιος 2026, εξετάζει την Εγκατάσταση Επεξεργασίας Λυμάτων (ΕΕΛ) Βαθέος και το δίκτυο μεταφοράς των λυμάτων, αξιολογώντας τεχνικά έγγραφα, περιβαλλοντικές εγκρίσεις, ιστορικά στοιχεία λειτουργίας και έργα αποκατάστασης.

Το κεντρικό συμπέρασμα, όπως διατυπώνεται στις σελίδες 37–39, είναι ότι η εικόνα των προβλημάτων δεν παραπέμπει σε μία μεμονωμένη αστοχία. Αντίθετα, οι πραγματογνώμονες εντοπίζουν συνδυασμό ελλείψεων στον σχεδιασμό, κατασκευαστικών προβλημάτων και μακροχρόνιων αδυναμιών λειτουργίας, οι οποίες, κατά την τεχνική τους αξιολόγηση, συνέβαλαν στη συνολική δυσλειτουργία του συστήματος.

Τα τελικά συμπεράσματα της πραγματογνωμοσύνης

Στο κεφάλαιο των τελικών συμπερασμάτων, η έκθεση οργανώνει τα ευρήματα σε τρεις βασικές κατηγορίες: διαπιστωμένα γεγονότα, τεχνικές εκτιμήσεις και υποθέσεις εργασίας που απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση.

Μεταξύ των καταγεγραμμένων στοιχείων περιλαμβάνονται η ακινησία αντλιών στο αντλιοστάσιο Α1 από το 2008, η απουσία συγκεκριμένων διατάξεων προστασίας στην αρχική κατασκευή και ζητήματα συμμόρφωσης με περιβαλλοντικούς όρους που αφορούν την εφεδρεία του ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού.

Η τεχνική αξιολόγηση συνδέει τις ελλείψεις αυτές με προβλήματα στη λειτουργία του συστήματος, ενώ επισημαίνει ότι ορισμένα κρίσιμα ζητήματα δεν μπορούν να αποσαφηνιστούν πλήρως χωρίς πρόσθετα τεχνικά στοιχεία.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η διαπίστωση ότι η διαθέσιμη τεκμηρίωση παρουσιάζει κενά. Σύμφωνα με την έκθεση, απουσιάζουν, μεταξύ άλλων, πλήρη σχέδια κατασκευής όπως τελικά υλοποιήθηκε το έργο (as-built), πρωτόκολλα δοκιμών στεγανότητας και στοιχεία που θα επέτρεπαν ολοκληρωμένη αξιολόγηση των πραγματικών συνθηκών κατασκευής και λειτουργίας.

Οι ελλείψεις αυτές περιορίζουν τη δυνατότητα οριστικής τεχνικής επιβεβαίωσης ορισμένων ζητημάτων, χωρίς να αναιρούν τα προβλήματα που τεκμηριώνονται από τα διαθέσιμα έγγραφα.

Οι αστοχίες στον αγωγό και η προστασία του συστήματος

Σημαντικό μέρος της πραγματογνωμοσύνης αφορά τον καταθλιπτικό αγωγό μεταφοράς λυμάτων, ο οποίος συνδέεται με το κεντρικό αντλιοστάσιο Α1.

Η έκθεση εξετάζει τη γεωμετρία και την υδραυλική λειτουργία του αγωγού, την επιλογή των υλικών, την απουσία επαρκούς υδραυλικής ανάλυσης στην αρχική μελέτη και την έλλειψη μηχανισμών προστασίας από φαινόμενα υδραυλικού πλήγματος.

Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η αντικατάσταση του αρχικού υλικού με διαφορετικό τύπο αγωγού, χωρίς την αναγκαία τεκμηρίωση και τις κατάλληλες προσαρμογές, δημιουργεί ζητήματα που πρέπει να αξιολογηθούν τεχνικά.

Στο σκέλος της κατασκευής, η έκθεση καταγράφει επίσης προβλήματα που σχετίζονται με την προστασία του αγωγού στο παραλιακό μέτωπο και τη λειτουργία του αντλιοστασίου. Οι πραγματογνώμονες εκτιμούν ότι οι συγκεκριμένες αδυναμίες πρέπει να εξεταστούν συνδυαστικά και όχι απομονωμένα.

Το οικονομικό αποτύπωμα της αποκατάστασης

Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της έκθεσης αφορά το οικονομικό μέγεθος των έργων που έχουν δρομολογηθεί για την αντιμετώπιση των προβλημάτων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, το έργο αντικατάστασης του αγωγού το 2022 είχε προϋπολογισμό 1.677.000 ευρώ, ενώ το έργο αποκατάστασης της ΕΕΛ το 2025 ανέρχεται σε 3.451.500 ευρώ.

Το συνολικό ποσό των δύο έργων φτάνει τα 5.128.500 ευρώ.

Η πραγματογνωμοσύνη επισημαίνει ότι το οικονομικό μέγεθος των παρεμβάσεων πρέπει να αξιολογηθεί σε συνάρτηση με την έκταση των τεχνικών προβλημάτων και το ιστορικό του έργου. Δεν καταλήγει, ωστόσο, από μόνο του το ύψος των δαπανών σε απόδειξη παρανομίας ή υπαιτιότητας συγκεκριμένων προσώπων.

Τα ερωτήματα που παραμένουν ανοιχτά

Στο τελικό κεφάλαιο, οι πραγματογνώμονες τονίζουν ότι η διαθέσιμη τεκμηρίωση δικαιολογεί περαιτέρω διερεύνηση. Μεταξύ των ζητημάτων που χρειάζονται αποσαφήνιση περιλαμβάνονται οι πραγματικές συνθήκες κατασκευής, η επάρκεια των δοκιμών, η λειτουργία του ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού και η τήρηση των προβλεπόμενων περιβαλλοντικών όρων.

Η έκθεση εξετάζει επίσης τον σεισμό της 30ής Οκτωβρίου 2020, επισημαίνοντας ότι μπορεί να αποτέλεσε επιβαρυντικό παράγοντα για την κατάσταση του συστήματος. Δεν τεκμηριώνεται, όμως, ότι ο σεισμός αποτελεί τη μοναδική αιτία των προβλημάτων, καθώς ορισμένες δυσλειτουργίες και ελλείψεις καταγράφονται σε χρονικό διάστημα που προηγείται του γεγονότος.

Το τελικό τεχνικό συμπέρασμα είναι σαφές ως προς την ανάγκη περαιτέρω ελέγχου: τα διαθέσιμα στοιχεία αναδεικνύουν συσσωρευμένες αδυναμίες που αφορούν περισσότερα από ένα στάδια του έργου.

Η πραγματογνωμοσύνη δεν υποκαθιστά τη δικαστική κρίση ούτε αποδίδει αυτομάτως ποινικές ή αστικές ευθύνες. Παρέχει, ωστόσο, τεχνική βάση για να διερευνηθούν οι συνθήκες υπό τις οποίες σχεδιάστηκε, κατασκευάστηκε και λειτούργησε το σύστημα, καθώς και οι λόγοι που οδήγησαν στην ανάγκη δαπανηρών παρεμβάσεων αποκατάστασης.

Γιάννης Μ.Νέγρης