Ένα έργο με ευρωπαϊκή και εθνική χρηματοδότηση, μια πραγματογνωμοσύνη με κρίσιμους περιορισμούς τεκμηρίωσης και νέες συμβάσεις εκατομμυρίων ευρώ. Τα έγγραφα που πρέπει να δοθούν στη δημοσιότητα και τα ερωτήματα για τις ευθύνες όσων είχαν την εποπτεία.
Πόσα χρήματα διατέθηκαν για τον Βιολογικό Καθαρισμό της Σάμου; Τι ακριβώς κατασκευάστηκε και παραδόθηκε; Ποιοι έλεγχοι πιστοποίησαν τη λειτουργία του; Και γιατί σήμερα απαιτούνται νέες παρεμβάσεις εκατομμυρίων ευρώ;
Το Aegeo.gr ανοίγει τον φάκελο του Βιολογικού Καθαρισμού στο Βαθύ, εστιάζοντας στην πραγματογνωμοσύνη του Πολυτεχνείου Κρήτης, στην πορεία της χρηματοδότησης, στις νέες συμβάσεις και στις απαντήσεις που οφείλουν να δοθούν στους πολίτες.
Δεν πρόκειται για μια απλή τεχνική εκκρεμότητα. Πρόκειται για μια κρίσιμη δημόσια υποδομή, για την οποία διατέθηκαν σημαντικοί πόροι και η λειτουργία της οποίας αφορά άμεσα την κοινωνία και το περιβάλλον της Σάμου.
Το βασικό ερώτημα είναι αμείλικτο: ποιος μπορεί να παρουσιάσει σήμερα, με πλήρη έγγραφα και τεχνικά δεδομένα, ολόκληρη την πορεία του έργου από τη χρηματοδότηση και την κατασκευή μέχρι τα προβλήματα και τη σημερινή αποκατάσταση;
6,53 εκατομμύρια ευρώ και ευρωπαϊκή συμμετοχή 75%
Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία για την ιστορία του έργου, το αποχετευτικό δίκτυο εντάχθηκε στο Ταμείο Συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2005. Για το έργο που δημοπρατήθηκε το 2006 αναφέρεται προϋπολογισμός 6.531.400 ευρώ, με χρηματοδότηση κατά 75% από το Ταμείο Συνοχής και κατά 25% από εθνικούς πόρους.
Το στοιχείο αυτό επιβάλλει μια ουσιαστική συζήτηση για τη διαδρομή των χρημάτων και το αποτέλεσμα που παραδόθηκε στην κοινωνία.
Ποιο ήταν το τελικό κόστος του αρχικού έργου; Ποιες πληρωμές πραγματοποιήθηκαν; Ποια ήταν η κατάσταση της εγκατάστασης και του δικτύου κατά την παραλαβή; Πού βρίσκονται οι τεχνικοί έλεγχοι που πιστοποιούν ότι τηρήθηκαν οι προβλεπόμενες απαιτήσεις;
Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη παρατυπίας. Όταν, όμως, αφορά μια υποδομή τέτοιας σημασίας, η πλήρης τεκμηρίωση της κατασκευής, της παραλαβής και της λειτουργίας της είναι απαραίτητη.
Τα χρήματα έχουν αξία για την κοινωνία μόνο όταν μετατρέπονται σε υποδομές που λειτουργούν όπως πρέπει.
Η πραγματογνωμοσύνη καταγράφει ένα κρίσιμο πρόβλημα: τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αρκούν για όλες τις απαντήσεις
Η πραγματογνωμοσύνη του Πολυτεχνείου Κρήτης, με ημερομηνία Ιούνιος 2026, εξετάζει την Εγκατάσταση Επεξεργασίας Λυμάτων Βαθέος και το δίκτυο μεταφοράς.
Στην έκθεση καταγράφονται περιορισμοί ως προς τα στοιχεία που ήταν διαθέσιμα για την αξιολόγηση, μεταξύ των οποίων σχέδια της τελικής κατασκευής, πρωτόκολλα παραλαβής και δοκιμών στεγανότητας, καθώς και δεδομένα λειτουργίας.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι οι έλεγχοι δεν έγιναν. Δημιουργεί, όμως, ένα ερώτημα που απαιτεί συγκεκριμένη απάντηση:
Υπάρχει πλήρης τεχνικός φάκελος που αποδεικνύει τι κατασκευάστηκε, τι ελέγχθηκε, τι παραλήφθηκε και πώς λειτουργούσε το έργο;
Εάν υπάρχει, πρέπει να παρουσιαστεί. Εάν έγιναν δοκιμές, πρέπει να είναι γνωστά τα αποτελέσματά τους. Εάν είχαν εντοπιστεί δυσλειτουργίες, πρέπει να αποσαφηνιστεί πότε καταγράφηκαν και ποιες ενέργειες ακολούθησαν.
Δεν μπορεί μια υπόθεση τέτοιας σημασίας να μένει στη σφαίρα των γενικών διαβεβαιώσεων. Χρειάζονται έγγραφα, ημερομηνίες, τεχνικά δεδομένα και σαφείς απαντήσεις.
Πού τελειώνει η πολιτική ευθύνη και πού αρχίζει η τεχνική;
Σε ένα δημόσιο έργο, η ευθύνη δεν περιορίζεται σε εκείνον που υπογράφει μια σύμβαση ούτε σε εκείνον που εκτελεί τις εργασίες.
Οι αιρετοί που είχαν αρμοδιότητες διοίκησης και εποπτείας όφειλαν να παρακολουθούν την πορεία του έργου και να ζητούν ενημέρωση για σοβαρά προβλήματα. Οι τεχνικές υπηρεσίες και οι μηχανικοί, στο πλαίσιο των συγκεκριμένων καθηκόντων τους, όφειλαν να τεκμηριώνουν τους ελέγχους, να καταγράφουν τις αστοχίες και να εισηγούνται τις απαιτούμενες παρεμβάσεις.
Τα ερωτήματα είναι συγκεκριμένα:
Πότε εμφανίστηκαν οι πρώτες σοβαρές δυσλειτουργίες;
Ποιοι ενημερώθηκαν και με ποια έγγραφα;
Υπήρξαν προειδοποιήσεις που απαιτούσαν άμεση αντιμετώπιση;
Ποιες ενέργειες έγιναν από τις αρμόδιες υπηρεσίες και τις εκάστοτε διοικήσεις;
Ποια στοιχεία υπάρχουν για τη συντήρηση και την παρακολούθηση της λειτουργίας;
Δεν είναι δυνατόν να αποδοθούν εκ των προτέρων ευθύνες σε συγκεκριμένα πρόσωπα. Είναι, όμως, απολύτως εύλογο να ζητηθεί να αποσαφηνιστεί τι έκανε κάθε αρμόδιος, πότε το έκανε και ποια ήταν τα αποτελέσματα.
Η αλλαγή διοίκησης δεν διαγράφει την ανάγκη απολογισμού. Και η τεχνική πολυπλοκότητα δεν απαλλάσσει κανέναν από την υποχρέωση τεκμηρίωσης των ενεργειών του.
Ο σεισμός του 2020: τι προκάλεσε και τι προϋπήρχε;
Ο σεισμός του 2020 αποτελεί σημαντικό παράγοντα που πρέπει να συνεκτιμηθεί. Δεν μπορεί, όμως, χωρίς ειδική τεχνική τεκμηρίωση, να θεωρηθεί η μοναδική αιτία όλων των προβλημάτων.
Χρειάζεται να προσδιοριστεί ποιες βλάβες συνδέονται με τον σεισμό και ποιες ενδέχεται να σχετίζονται με τον σχεδιασμό, την κατασκευή, τη λειτουργία ή τη συντήρηση.
Η διάκριση αυτή είναι απαραίτητη τόσο για την επιλογή των σωστών τεχνικών λύσεων όσο και για την αξιολόγηση των ευθυνών.
Το ερώτημα δεν απαντάται με εκτιμήσεις στον δημόσιο διάλογο. Απαντάται με τεχνικά στοιχεία που δείχνουν την κατάσταση πριν από τον σεισμό, τις βλάβες που καταγράφηκαν και τις εργασίες που κρίθηκαν αναγκαίες μετά από αυτόν.
Νέες συμβάσεις περίπου 4,65 εκατομμυρίων ευρώ
Στα δημοσιευμένα στοιχεία για την αποκατάσταση εμφανίζονται διαφορετικά ποσά και διαφορετικές φάσεις σχεδιασμού και υλοποίησης. Μεταξύ άλλων, αναφέρονται ποσά 3.451.500 ευρώ και 2.950.000 ευρώ για την εγκατάσταση, καθώς και 1.577.000 ευρώ για τον κεντρικό καταθλιπτικό αγωγό.
Οι αριθμοί αυτοί δεν αποτελούν αυτομάτως οικονομική αντίφαση: πρέπει να διευκρινιστεί εάν αφορούν προϋπολογισμούς με διαφορετική φορολογική βάση, διαφορετικό αντικείμενο ή διαφορετικό στάδιο της διαδικασίας.
Νεότερες δημοσιευμένες πληροφορίες αναφέρουν δύο συμβάσεις συνολικού ύψους 4.655.102,46 ευρώ: 3.449.932,20 ευρώ για την αποκατάσταση της εγκατάστασης και 1.205.170,26 ευρώ για το εναπομείναν τμήμα του κεντρικού καταθλιπτικού δικτύου.
Εδώ απαιτείται ένας σαφής και ενιαίος οικονομικός απολογισμός.
Ποιο είναι το τελικό συμβατικό τίμημα κάθε έργου; Ποιο ακριβώς φυσικό αντικείμενο καλύπτει; Ποιες εργασίες έχουν εκτελεστεί και ποιες απομένουν; Ποιες δαπάνες έχουν πληρωθεί; Ποια είναι τα κριτήρια παραλαβής;
Οι νεότερες χρηματοδοτήσεις αποκατάστασης πρέπει να διαχωρίζονται από την παλαιότερη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση του αποχετευτικού δικτύου. Η πλήρης εικόνα απαιτεί να καταγραφούν χωριστά η πηγή, το ποσό, το αντικείμενο και το στάδιο κάθε χρηματοδότησης.
Το ζητούμενο δεν είναι να αθροίζονται διαφορετικά ποσά εντυπωσιασμού. Είναι να γνωρίζουν οι πολίτες πού κατευθύνθηκε κάθε χρηματοδότηση και ποιο αποτέλεσμα εξασφαλίζει.
Ποιος εγγυάται ότι δεν θα χρειαστούν ξανά νέα εκατομμύρια;
Η αποκατάσταση δεν ολοκληρώνεται με την υπογραφή μιας σύμβασης. Ούτε αρκεί η εγκατάσταση νέου εξοπλισμού για να θεωρηθεί ότι λύθηκαν όλα τα προβλήματα.
Χρειάζονται τεχνικές δοκιμές, πιστοποίηση καλής λειτουργίας, έλεγχος της συνολικής υποδομής και οργανωμένο σχέδιο συντήρησης.
Η πραγματογνωμοσύνη επισημαίνει περιορισμούς στην αξιολόγηση της μελέτης αποκατάστασης με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία. Γι’ αυτό είναι κρίσιμο να δημοσιοποιηθούν οι αναλυτικές τεχνικές λύσεις, οι προδιαγραφές, οι υπολογισμοί και η τεκμηρίωση των επιλογών.
Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν ποιος θα ελέγξει το τελικό αποτέλεσμα και με ποια μετρήσιμα κριτήρια θα πιστοποιηθεί ότι η εγκατάσταση και το δίκτυο λειτουργούν αξιόπιστα.
Διότι η πραγματική επιτυχία δεν μετριέται από τις ανακοινώσεις, τις υπογραφές ή τα ποσά των συμβάσεων. Μετριέται από τη λειτουργία του έργου μετά την ολοκλήρωση των εργασιών.
Το Aegeo.gr ζητά απαντήσεις με έγγραφα, όχι γενικόλογες διαβεβαιώσεις
Η υπόθεση του Βιολογικού Καθαρισμού της Σάμου απαιτεί να δοθούν στη δημοσιότητα:
Ο πλήρης φάκελος κατασκευής και παραλαβής, με τα διαθέσιμα σχέδια και τα πρωτόκολλα ελέγχων.
Τα στοιχεία που καταγράφουν την πορεία λειτουργίας και τις δυσλειτουργίες της εγκατάστασης.
Η τεκμηρίωση για τον διαχωρισμό των βλαβών που συνδέονται με τον σεισμό από τυχόν προϋπάρχοντα προβλήματα.
Η αναλυτική οικονομική εικόνα του αρχικού έργου και των νεότερων παρεμβάσεων, με σαφή διάκριση προϋπολογισμών, συμβατικών τιμημάτων και πληρωμών.
Οι τεχνικές προδιαγραφές και τα κριτήρια με τα οποία θα πιστοποιηθεί η καλή λειτουργία μετά την αποκατάσταση.
Η καταγραφή των αρμοδιοτήτων και των ενεργειών των εμπλεκόμενων φορέων σε κάθε στάδιο.
Αυτά είναι τα στοιχεία που μπορούν να ξεκαθαρίσουν τι συνέβη, τι διορθώνεται σήμερα και εάν υπήρξαν παραλείψεις που πρέπει να εξεταστούν.
Το δημόσιο χρήμα απαιτεί αποτέλεσμα — και η κοινωνία δικαιούται λογοδοσία
Η υπόθεση δεν μπορεί να κλείσει με μια ανακοίνωση για την εξασφάλιση νέας χρηματοδότησης. Η χρηματοδότηση είναι μέσο, όχι αποτέλεσμα.
Το αποτέλεσμα είναι μια εγκατάσταση που λειτουργεί όπως προβλέπεται, ένα δίκτυο που ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του και μια διαδικασία συντήρησης που προλαμβάνει την επανάληψη των προβλημάτων.
Οι αιρετοί, οι υπηρεσίες και οι τεχνικοί που είχαν συγκεκριμένες αρμοδιότητες οφείλουν να συμβάλουν στην αποσαφήνιση της υπόθεσης. Κάθε ευθύνη πρέπει να εξεταστεί με βάση τα πραγματικά στοιχεία, όχι με εικασίες. Αλλά και κανένα κρίσιμο ερώτημα δεν πρέπει να μένει αναπάντητο επειδή πέρασαν χρόνια ή άλλαξαν οι διοικήσεις.
Ευρωπαϊκά κονδύλια, δημόσιο χρήμα, νέες συμβάσεις εκατομμυρίων. Η Σάμος δικαιούται πλήρη τεκμηρίωση για την πορεία του έργου και αποδεδειγμένο αποτέλεσμα από την αποκατάστασή του.
Αυτή είναι η ουσία της έρευνας του Aegeo.gr: να φωτιστούν τα κενά, να παρουσιαστούν τα έγγραφα και να δοθούν απαντήσεις για μια υποδομή που αφορά ολόκληρη την κοινωνία.
Τα τελικά συμπεράσματα του πραγματογνώμονα
Ο πραγματογνώμονας καταλήγει, συνοπτικά, ότι:
- Το σύστημα αποχέτευσης και επεξεργασίας λυμάτων Βαθέος παρουσιάζει συνολικά και σε πολλαπλά επίπεδα σοβαρές αστοχίες, που αποδίδονται σε συνδυασμό μελετητικών παραλείψεων, κατασκευαστικών ατελειών και λειτουργικών ελλείψεων.
- Τα συμπεράσματα βασίζονται στα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία και στην τεχνική αξιολόγηση που παρουσιάζεται στην έκθεση.
- Ανεξάρτητα από τον σεισμό του 2020, καταγράφονται προβλήματα όπως η ανεπάρκεια αντλιών από το 2008, η απουσία βαλβίδων αντεπιστροφής και η ανεπαρκής τεκμηρίωση της καλής λειτουργίας.
- Η πλήρης τεκμηρίωση των συμπερασμάτων παραπέμπεται στην αναλυτική εξέταση των επιμέρους ερωτημάτων της έκθεσης.
Γιάννης Μ.Νέγρης