Βιολογικός Καθαρισμός Σάμου: Ένα έργο με ιστορία 25 ετών και ανοιχτά ερωτήματα
Από τις εργασίες και τις καθυστερήσεις της προηγούμενης δεκαετίας, στην εισαγγελική έρευνα, τα προβλήματα των αγωγών και τις νέες συμβάσεις εκατομμυρίων ευρώ
Ο Βιολογικός Καθαρισμός της πόλης της Σάμου βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο, καθώς μετά από χρόνια προβλημάτων, καθυστερήσεων και τεχνικών παρεμβάσεων, βρίσκονται σε εξέλιξη νέα έργα για την αποκατάσταση και την ολοκλήρωση των εγκαταστάσεων και του δικτύου μεταφοράς λυμάτων.
Το αρχείο του Aegaio.blogspot.com καταγράφει ήδη από το 2010 προβλήματα στην πορεία των εργασιών του έργου. Ταυτόχρονα, τα διαθέσιμα δημόσια έγγραφα των τελευταίων ετών δείχνουν ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο την εγκατάσταση του Βιολογικού, αλλά ένα ολόκληρο σύστημα αποχέτευσης: το δίκτυο συλλογής, τους αγωγούς μεταφοράς, τα αντλιοστάσια και την ίδια την εγκατάσταση επεξεργασίας.
Η εικόνα που προκύπτει είναι επομένως πολύ μεγαλύτερη από ένα απλό έργο που χρειάζεται αποκατάσταση.
Η ιστορία ξεκινά πολλά χρόνια πίσω
Στο αρχείο του Aegaio.blogspot.com υπάρχουν δημοσιεύσεις ήδη από το 2010 που καταγράφουν καθυστερήσεις και προβλήματα στην κατασκευή και ολοκλήρωση των εγκαταστάσεων του Βιολογικού Καθαρισμού Βαθέος.
Τον Νοέμβριο του 2010 αναφερόταν ότι οι εργασίες παρουσίαζαν καθυστερήσεις, ενώ παρέμεναν εκκρεμότητες στην κατασκευή των δεξαμενών και στις εγκρίσεις που απαιτούνταν για την ομαλή συνέχιση του έργου.
Λίγες ημέρες αργότερα, το αρχείο του Aegaio κατέγραφε νέα προβλήματα στην εξέλιξη του έργου και αναφορές σε διαδικασίες παράτασης.
Τον Φεβρουάριο του 2011 εμφανίζεται επίσης σε δημοτική διαδικασία θέμα που αφορά τα «Συμπληρωματικά έργα αποχέτευσης πόλης Σάμου», στο πλαίσιο του έργου «Αποχέτευση ακαθάρτων - εγκατάσταση βιολογικού καθαρισμού Βαθέος Σάμου».
Το ιστορικό αυτό δείχνει ότι οι δυσκολίες του έργου δεν αποτελούν φαινόμενο των τελευταίων ετών.
Δεν υπάρχει μόνο ένας αγωγός
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία που προκύπτουν από τον έλεγχο των διαθέσιμων εγγράφων είναι ότι πρέπει να γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ διαφορετικών τμημάτων του συστήματος.
Υπάρχει ο βαρυτικός αγωγός μεταφοράς λυμάτων, το κεντρικό καταθλιπτικό δίκτυο, τα αντλιοστάσια και, στο τέλος της αλυσίδας, η Εγκατάσταση Επεξεργασίας Λυμάτων Βαθέος, στη θέση Κότσικας.
Τα προβλήματα που έχουν καταγραφεί δεν αφορούν υποχρεωτικά το ίδιο τμήμα του δικτύου.
Αυτό είναι κρίσιμο για την κατανόηση της υπόθεσης.
Η εισαγγελική έρευνα του 2024
Στις 22 Αυγούστου 2024 πραγματοποιήθηκε έκτακτος περιβαλλοντικός έλεγχος στον λιμένα Βαθέος, κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας.
Ο έλεγχος κατέγραψε σοβαρά προβλήματα στη λειτουργία του συστήματος μεταφοράς λυμάτων.
Σύμφωνα με την Πράξη Βεβαίωσης Παράβασης που ακολούθησε, διαπιστώθηκαν σημεία στα οποία λύματα δεν οδηγούνταν κανονικά στην εγκατάσταση επεξεργασίας αλλά κατέληγαν στον κόλπο του Βαθέος.
Καταγράφηκαν τουλάχιστον επτά σημεία απόρριψης ανεπεξέργαστων λυμάτων στην παραλιακή ζώνη.
Το πρόβλημα συνδεόταν με την κατάσταση του κεντρικού καταθλιπτικού αγωγού μεταφοράς λυμάτων.
Η διοικητική διαδικασία που ακολούθησε κατέληξε σε Πράξη Βεβαίωσης Παράβασης στις 28 Μαΐου 2025, ενώ προβλέφθηκε και Πλάνο Διορθωτικών Ενεργειών.
Το συγκεκριμένο γεγονός αποτελεί ένα από τα πλέον σαφή τεκμήρια ότι το πρόβλημα δεν περιοριζόταν στην ίδια την εγκατάσταση του Βιολογικού.
Ο βαρυτικός αγωγός είχε ήδη μπει στο μικροσκόπιο
Παράλληλα με τα προβλήματα του καταθλιπτικού δικτύου, υπάρχει και διαφορετική τεχνική υπόθεση που αφορά τον βαρυτικό αγωγό μεταφοράς λυμάτων της πόλης της Σάμου.
Το 2023 προκηρύχθηκε διαδικασία για την εκπόνηση μελέτης με αντικείμενο:
«Μελέτες ωρίμανσης για την αντικατάσταση βαρυτικού αγωγού μεταφοράς λυμάτων πόλης Σάμου».
Ο προϋπολογισμός της συγκεκριμένης μελέτης ανερχόταν σε 28.788,40 ευρώ χωρίς ΦΠΑ.
Σε τεχνικό επίπεδο προβλεπόταν η αντικατάσταση τμημάτων του υφιστάμενου συστήματος και η κατασκευή νέων αγωγών.
Η επίσημη παρουσίαση των έργων για τη Σάμο καταγράφει επίσης ξεχωριστά την ανάγκη αντικατάστασης του βαρυτικού αγωγού μεταφοράς λυμάτων της πόλης.
Επομένως, η ανάγκη παρέμβασης στον βαρυτικό αγωγό ήταν ήδη καταγεγραμμένη πριν από τις τελευταίες εξελίξεις.
Τι εξετάζεται για τη στεγανότητα
Στο επίκεντρο της νέας τεχνικής διερεύνησης βρίσκεται και η κατάσταση του βαρυτικού δικτύου.
Για συγκεκριμένο τμήμα του δικτύου αναφέρεται μήκος περίπου 4,5 χιλιομέτρων, από την περιοχή του Μαλαγαρίου προς το αντλιοστάσιο Α1.
Το τεχνικό ενδιαφέρον επικεντρώνεται μεταξύ άλλων στη στεγανότητα του αγωγού και στην πιθανότητα εισροής εξωτερικών υδάτων.
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Η πιθανότητα εισροής θαλασσινού νερού αποτελεί τεχνικό ζήτημα προς διερεύνηση και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως αποδεδειγμένο γεγονός χωρίς το πλήρες πρωτογενές τεχνικό πόρισμα και τα αντίστοιχα αποτελέσματα των ελέγχων.
Εάν πράγματι υπάρχει εισροή εξωτερικών υδάτων, τότε το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη λειτουργία ολόκληρου του συστήματος, καθώς μεταβάλλονται τα χαρακτηριστικά των υγρών που φθάνουν στην εγκατάσταση επεξεργασίας.
Γι' αυτό ιδιαίτερη σημασία έχουν οι έλεγχοι στεγανότητας, οι βιντεοσκοπήσεις των αγωγών και τα πραγματικά στοιχεία λειτουργίας.
Τι πρέπει να αποδειχθεί τεχνικά
Για να υπάρχει πλήρης εικόνα της κατάστασης του δικτύου, δεν αρκούν γενικές διαπιστώσεις.
Χρειάζονται:
τα σχέδια του δικτύου «ως κατασκευάσθη»,
τα πρωτόκολλα δοκιμών στεγανότητας,
τα αποτελέσματα των ελέγχων των αγωγών,
οι βιντεοσκοπήσεις των προβληματικών τμημάτων,
τα στοιχεία λειτουργίας των αντλιοστασίων,
οι μετρήσεις παροχών,
και τα στοιχεία που αφορούν την πραγματική λειτουργία της ΕΕΛ Βαθέος.
Μόνο έτσι μπορεί να αποτυπωθεί με ακρίβεια πού βρίσκεται κάθε πρόβλημα και ποια είναι η πραγματική σχέση μεταξύ δικτύου και εγκατάστασης επεξεργασίας.
Νέα έργα εκατομμυρίων ευρώ
Η σημερινή εικόνα περιλαμβάνει πλέον σημαντικές νέες συμβάσεις.
Στις 27 Αυγούστου 2026 υπογράφηκαν δύο συμβάσεις συνολικού ύψους 4.655.102,46 ευρώ.
Η πρώτη, ύψους 3.449.932,20 ευρώ, αφορά την αποκατάσταση της λειτουργίας των Εγκαταστάσεων Επεξεργασίας Λυμάτων Βαθέος.
Η δεύτερη, ύψους 1.205.170,26 ευρώ, αφορά την αντικατάσταση του κεντρικού καταθλιπτικού δικτύου μεταφοράς λυμάτων της πόλης της Σάμου.
Τα δύο έργα αφορούν διαφορετικά τμήματα της συνολικής υποδομής και δεν πρέπει να συγχέονται μεταξύ τους.
Το γεγονός όμως ότι απαιτούνται ταυτόχρονα παρεμβάσεις τόσο στην εγκατάσταση όσο και στο δίκτυο μεταφοράς δείχνει το μέγεθος της εκκρεμότητας.
Το πραγματικό ερώτημα
Μετά από περίπου 25 χρόνια από την έναρξη της ιστορίας του έργου, το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο πότε θα ολοκληρωθεί η επόμενη εργολαβία.
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι εάν, μετά την ολοκλήρωση όλων των παρεμβάσεων, θα λειτουργεί ολόκληρη η αλυσίδα όπως προβλέπεται:
πόλη → δίκτυο αποχέτευσης → βαρυτικοί αγωγοί → αντλιοστάσια → καταθλιπτικό δίκτυο → ΕΕΛ Βαθέος → επεξεργασμένα λύματα.
Η εμπειρία των προηγούμενων ετών δείχνει ότι η λειτουργία της εγκατάστασης δεν μπορεί να εξεταστεί απομονωμένα από το δίκτυο που την τροφοδοτεί.
Το Aegaio θα συνεχίσει να παρακολουθεί την υπόθεση, με βάση τα δημόσια έγγραφα, τις τεχνικές μελέτες και την πορεία των έργων.
Γιατί μετά από τόσα χρόνια, αυτό που χρειάζεται η Σάμος δεν είναι άλλη μία ανακοίνωση για ένα έργο που ξεκινά.
Χρειάζεται να αποδειχθεί, με στοιχεία, ότι ο Βιολογικός Καθαρισμός της πόλης της Σάμου λειτουργεί επιτέλους ως ολοκληρωμένο σύστημα.
Γιάννης Μ.Νέγρης