Ζητείται ειδική πρόβλεψη στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο – Στο επίκεντρο οι μαστιχώνες της Χίου, ο Κάμπος, οι ελαιώνες της Λέσβου και οι αμπελώνες της Σάμου
Τη θέσπιση ειδικής συμπληρωματικής πρόβλεψης στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, με αυξημένη προστασία για τις περιοχές ιδιαίτερης παραγωγικής, περιβαλλοντικής και πολιτιστικής αξίας των νησιών, ζητά από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου.
Τις θέσεις της Περιφέρειας διατυπώνει ο Αντιπεριφερειάρχης Περιβάλλοντος, Καινοτομίας, Βιομηχανίας, Ενέργειας, Επαγγελμάτων, Απόδημου Ελληνισμού, Ψηφιακού Μετασχηματισμού και Διαφάνειας Παντελής Μπουρνιάς, ξεκαθαρίζοντας ότι η Περιφερειακή Αρχή δεν τάσσεται απέναντι στην ανάπτυξη των ΑΠΕ.
Αντίθετα, όπως επισημαίνει, ζητούμενο είναι η ενεργειακή μετάβαση να προχωρήσει χωρίς να υποβαθμίζεται η παραγωγική γη, το φυσικό περιβάλλον και η ιδιαίτερη φυσιογνωμία των νησιών.
Στο επίκεντρο τα ιδιαίτερα παραγωγικά τοπία
Η παρέμβαση της Περιφέρειας εστιάζει στα Μαστιχοχώρια και τους παραγωγικούς μαστιχώνες της Χίου, στον Κάμπο της Χίου, στους ελαιώνες της Λέσβου και στους ιστορικούς αμπελώνες της Σάμου.
Η βασική θέση που διατυπώνεται είναι ότι οι συγκεκριμένες περιοχές δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται στον χωροταξικό σχεδιασμό ως απλές διαθέσιμες εκτάσεις γης.
Πρόκειται, σύμφωνα με την Περιφέρεια, για περιοχές στις οποίες η παραγωγική δραστηριότητα συνδέεται άμεσα με το φυσικό περιβάλλον, την πολιτιστική κληρονομιά και την οικονομική ζωή των τοπικών κοινωνιών.
«Η ενεργειακή ανάπτυξη δεν μπορεί να γίνεται εις βάρος της παραγωγικής γης»
Ο Παντελής Μπουρνιάς επιχειρεί να θέσει σαφή όρια ανάμεσα στην ανάγκη για πράσινη μετάβαση και στην προστασία των παραγωγικών χαρακτηριστικών του Βορείου Αιγαίου.
«Η πράσινη μετάβαση είναι εθνική και ευρωπαϊκή αναγκαιότητα. Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας είναι μέρος της λύσης. Δεν μπορεί, όμως, η ενεργειακή ανάπτυξη να γίνεται εις βάρος της παραγωγικής γης, του φυσικού περιβάλλοντος και της ιδιαίτερης ταυτότητας των νησιών μας», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Ο Αντιπεριφερειάρχης επισημαίνει ότι το συγκεκριμένο ζήτημα έχει τεθεί και στο παρελθόν, υπογραμμίζοντας την ανάγκη διαφορετικής αντιμετώπισης της χωροθέτησης ενεργειακών υποδομών στα νησιά του Βορείου Αιγαίου.
Σύμφωνα με τη θέση της Περιφέρειας, η μικρή γεωγραφική κλίμακα των νησιών, η περιορισμένη διαθέσιμη γη, η έντονη παρουσία παραγωγικών δραστηριοτήτων και τα ιδιαίτερα περιβαλλοντικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά καθιστούν αναγκαία μια πιο εξειδικευμένη προσέγγιση.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τη μαστιχοκαλλιέργεια
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα Μαστιχοχώρια της Χίου, με την Περιφέρεια να υπογραμμίζει ότι η συζήτηση δεν μπορεί να περιοριστεί αποκλειστικά στη μαστιχοκαλλιέργεια.
Η ίδια ανάγκη προστασίας, όπως επισημαίνεται, αφορά συνολικά τα ιδιαίτερα παραγωγικά τοπία του Βορείου Αιγαίου.
Στην ίδια κατηγορία εντάσσονται οι παραγωγικοί μαστιχώνες και τα Μαστιχοχώρια της Χίου, ο ιστορικός Κάμπος, οι ιδιαίτερης αξίας ελαιώνες της Λέσβου και οι αμπελώνες της Σάμου.
Κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των περιοχών είναι ότι η παραγωγική δραστηριότητα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της φυσιογνωμίας και της οικονομίας των νησιών.
Η Περιφέρεια υποστηρίζει ότι οι συγκεκριμένες εκτάσεις αποτελούν ταυτόχρονα παραγωγικό κεφάλαιο, πολιτιστική κληρονομιά, τοπίο και οικονομικό πόρο και, ως εκ τούτου, χρειάζονται διαφορετική χωροταξική αντιμετώπιση.
Οι πέντε προτάσεις της Περιφέρειας
Στο πλαίσιο της παρέμβασής της προς το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου καταθέτει πέντε συγκεκριμένες προτάσεις.
Πρώτον, ζητά τη σαφή χωρική αποτύπωση των σημαντικών παραγωγικών τοπίων του Βορείου Αιγαίου, με τη χρήση αξιόπιστων γεωχωρικών δεδομένων και ειδικών χαρτών.
Δεύτερον, προτείνει τη θέσπιση ειδικών περιορισμών ή ακόμη και ζωνών αυξημένης προστασίας για μεγάλης κλίμακας έργα ΑΠΕ στις συγκεκριμένες περιοχές.
Τρίτον, ζητά να καταστεί υποχρεωτική η προηγούμενη αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων που μπορεί να προκαλέσει η εγκατάσταση ενεργειακών υποδομών στην αγροτική παραγωγή, στο τοπίο, στο φυσικό περιβάλλον και στην πολιτιστική κληρονομιά.
Τέταρτον, προτείνει ειδική αντιμετώπιση των περιοχών όπου παράγονται προϊόντα ΠΟΠ ή διατηρούνται παραδοσιακές καλλιέργειες και παραγωγικές δραστηριότητες μοναδικού χαρακτήρα.
Πέμπτον, ζητά ουσιαστικό ρόλο της Περιφέρειας, των Δήμων, των παραγωγικών φορέων και των τοπικών κοινωνιών στον σχεδιασμό και τη χωροθέτηση μεγάλων ενεργειακών έργων στα νησιά.
Στο επίκεντρο τα Μαστιχοχώρια της Χίου
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανάγκης για ειδική χωροταξική αντιμετώπιση παρουσιάζεται η περίπτωση των Μαστιχοχωρίων της Χίου.
Η Περιφέρεια επισημαίνει ότι η μαστιχοκαλλιέργεια δεν αποτελεί απλώς μία γεωργική δραστηριότητα, αλλά έναν παραγωγικό και πολιτιστικό θεσμό που είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τη γη της νότιας Χίου, το τοπίο, τις αναβαθμίδες, την παραδοσιακή τεχνογνωσία και την οικονομική ζωή της περιοχής.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται και στην εγγραφή της τεχνογνωσίας της μαστιχοκαλλιέργειας στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.
Κατά την Περιφέρεια, το γεγονός αυτό ενισχύει την ανάγκη μιας συνολικής προσέγγισης για την προστασία τόσο της παραγωγικής δραστηριότητας όσο και του χώρου στον οποίο αυτή αναπτύχθηκε και εξακολουθεί να υφίσταται.
Η θέση που διατυπώνεται είναι ότι η προστασία της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς δεν μπορεί να εξετάζεται ανεξάρτητα από την προστασία του ίδιου του παραγωγικού τοπίου που τη διατηρεί ζωντανή.
Ελαιώνες στη Λέσβο και αμπελώνες στη Σάμο
Ανάλογη αντιμετώπιση ζητά η Περιφέρεια και για τις υπόλοιπες σημαντικές παραγωγικές περιοχές των νησιών.
Οι ελαιώνες της Λέσβου και οι ιστορικοί αμπελώνες της Σάμου χαρακτηρίζονται επίσης σημαντικά στοιχεία του παραγωγικού και πολιτιστικού κεφαλαίου του Βορείου Αιγαίου.
Η Περιφερειακή Αρχή ζητά να μην εφαρμόζονται οριζόντιοι κανόνες χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε νησιού.
Στο πλαίσιο αυτό, προβάλλεται η ανάγκη για μια διαφορετική «νησιωτική προσέγγιση», η οποία θα στηρίζεται στον τοπικό σχεδιασμό, στην επιστημονική τεκμηρίωση και στον προσδιορισμό των παραγωγικών εκτάσεων που χρήζουν προστασίας.
«Δεν είμαστε απέναντι στις ΑΠΕ»
Η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου ξεκαθαρίζει παράλληλα ότι η παρέμβασή της δεν αποτελεί συνολική αντίθεση στην ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.
Η θέση που καταθέτει είναι ότι η ενεργειακή ανάπτυξη πρέπει να μπορεί να συνυπάρχει με την πρωτογενή παραγωγή, την προστασία του τοπίου και τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Όπως επισημαίνεται, οι επενδύσεις, η καθαρή ενέργεια και η ενεργειακή μετάβαση δεν θεωρούνται αντικρουόμενοι στόχοι με την προστασία της παραγωγικής γης και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Πρόσκληση στο Υπουργείο για θεσμικό διάλογο
Η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου καλεί την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας να προχωρήσει σε άμεσο θεσμικό διάλογο με την Περιφέρεια και τους τοπικούς φορείς.
Το αίτημα αφορά την εξέταση συγκεκριμένης τροποποίησης ή συμπληρωματικής ρύθμισης του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου, ώστε να προβλέπεται ρητά η προστασία των ιδιαίτερων παραγωγικών τοπίων των νησιών.
Παράλληλα, η Περιφέρεια δηλώνει έτοιμη να συνδράμει, σε συνεργασία με τους Δήμους, τα Πανεπιστήμια και τους παραγωγικούς φορείς, στη δημιουργία ενός ενιαίου «Χάρτη Παραγωγικών και Πολιτιστικών Τοπίων του Βορείου Αιγαίου».
Ο συγκεκριμένος χάρτης θα μπορούσε να αποτελέσει εργαλείο για τον μελλοντικό χωροταξικό και ενεργειακό σχεδιασμό, αποτυπώνοντας τις περιοχές στις οποίες η ανάπτυξη ενεργειακών έργων θα πρέπει να υπόκειται σε αυξημένους περιορισμούς και ειδική αξιολόγηση.
Η παρέμβαση της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου επικεντρώνεται, τελικά, στην ανάγκη να βρεθεί ισορροπία ανάμεσα στην ενεργειακή μετάβαση και στην προστασία της παραγωγικής φυσιογνωμίας των νησιών.
«Δεν μπορούμε να ζητάμε από τα νησιά να γίνουν μέρος της πράσινης μετάβασης, ζητώντας τους ταυτόχρονα να θυσιάσουν τη γη που αποτελεί τη βάση της παραγωγής και της ταυτότητάς τους».
Με αυτή τη θέση, η Περιφέρεια ζητά έναν ενεργειακό και χωροταξικό σχεδιασμό που θα διασφαλίζει χώρο τόσο για την ανάπτυξη των ΑΠΕ όσο και για την παραγωγή, το φυσικό περιβάλλον και την πολιτιστική κληρονομιά των νησιών του Βορείου Αιγαίου.