Έξι μήνες μετά την εμφάνιση του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο, ο αριθμός των επίσημα καταγεγραμμένων εστιών έφτασε τις 200. Ο ιός εξακολουθεί να εμφανίζεται, η τελευταία καταγεγραμμένη εστία εντοπίζεται στις 21 Σεπτεμβρίου και το ευρωπαϊκό καθεστώς περιορισμών παραμένει σε ισχύ έως το τέλος του 2026.
Κι όμως, πίσω από τους αριθμούς υπάρχει ένα ερώτημα που πλέον δεν μπορεί να μείνει στο περιθώριο: ποιο είναι το σχέδιο εάν η σημερινή στρατηγική δεν οδηγήσει στην εκρίζωση;
Δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι η Πολιτεία δεν έχει λάβει μέτρα. Έχουν επιβληθεί περιορισμοί στις μετακινήσεις, έχουν πραγματοποιηθεί δειγματοληψίες και απολυμάνσεις, έχουν γίνει θανατώσεις ζώων, έχουν κινητοποιηθεί κτηνίατροι και συνεργεία, ενώ το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας ανέλαβε από τις αρχές Σεπτεμβρίου τον επιχειρησιακό συντονισμό στο πεδίο.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι η απουσία ενεργειών.
Το ζήτημα είναι ότι μέχρι σήμερα δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια ένα συγκεκριμένο σχέδιο εξόδου από την κρίση με μετρήσιμα ορόσημα.
Το επίσημο ευρωπαϊκό σύστημα ADIS καταγράφει πλέον 200 εστίες SAT1 στην Ελλάδα, με τις ελληνικές καταγραφές της συγκεκριμένης επιζωοτίας να αφορούν τη Λέσβο. Ο αριθμός δεν αποτελεί δημοσιογραφική εκτίμηση, αλλά επίσημη ευρωπαϊκή καταγραφή.
Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία εάν συγκριθεί με την εικόνα των πρώτων εβδομάδων. Στις 24 Μαρτίου καταγράφονταν μόλις 5 κρούσματα σε 7 εκτροφές. Στις 18 Απριλίου είχαν γίνει 43 κρούσματα σε 54 εκτροφές, ενώ λίγες ημέρες αργότερα το Υπουργείο μιλούσε για 60 θετικές εκτροφές. Σήμερα ο επίσημος αριθμός έχει φτάσει στις 200 εστίες.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία.
Έξι μήνες εφαρμογής μέτρων δεν έχουν οδηγήσει ακόμη σε μηδενισμό της μετάδοσης.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι στις 15 Σεπτεμβρίου το ΥΠΑΑΤ ανακοίνωσε πως είχε ολοκληρωθεί πάνω από το 80% της ιχνηλάτησης, αλλά παρέμεναν περίπου 300 εκτροφές προς έλεγχο. Στόχος ήταν η επίτευξη 100% ιχνηλάτησης, ώστε να υπάρχει πλήρης εικόνα της κατάστασης στο νησί.
Την ίδια περίοδο υπήρχε και ένα ακόμη σοβαρό επιχειρησιακό πρόβλημα. Το Υπουργείο είχε κάνει λόγο για 13 θετικές εκτροφές στις οποίες δεν είχαν πραγματοποιηθεί οι προβλεπόμενες θανατώσεις, χαρακτηρίζοντάς τες μάλιστα «υγειονομική βόμβα». Λίγες ημέρες αργότερα άλλαξε το θεσμικό πλαίσιο, ώστε οι αποφάσεις θανάτωσης να περνούν απευθείας στις τοπικές κτηνιατρικές αρχές, με στόχο να περιοριστούν οι καθυστερήσεις.
Άρα, η εικόνα δεν είναι «κανείς δεν κάνει τίποτα».
Είναι πιο σύνθετη.
Το κράτος επιχειρεί, αλλά η επιζωοτία συνεχίζεται.
Και αυτό δημιουργεί το μεγάλο κενό στρατηγικής.
Τι γίνεται εάν η ιχνηλάτηση ολοκληρωθεί και παρ' όλα αυτά συνεχίσουν να εμφανίζονται νέες εστίες; Τι γίνεται εάν οι περιορισμοί παραταθούν και το 2027; Τι γίνεται με την ανασύσταση του ζωικού κεφαλαίου; Και, κυρίως, ποιο είναι το εναλλακτικό σχέδιο;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολουθεί να διατηρεί περιοριστικά μέτρα στη Λέσβο, ενώ οι ζώνες προστασίας και επιτήρησης συνδέονται με τις καταγεγραμμένες εστίες. Η 31η Δεκεμβρίου δεν αποτελεί αυτομάτως ημερομηνία λήξης της επιζωοτίας. Εάν συνεχιστούν οι νέες εστίες, το καθεστώς μπορεί να τροποποιηθεί και να παραταθεί.
Υπάρχει βέβαια και ένα στοιχείο που αφήνει περιθώριο συγκρατημένης αισιοδοξίας: ο ρυθμός εμφάνισης νέων εστιών φαίνεται να έχει μειωθεί σε σχέση με προηγούμενες φάσεις. Αυτό όμως δεν ισοδυναμεί ακόμη με εκρίζωση. Το πραγματικό τεστ θα έρθει όταν ολοκληρωθεί η ιχνηλάτηση και φανεί εάν μπορούν να περάσουν συνεχόμενες εβδομάδες χωρίς νέα θετικά περιστατικά.
Και εδώ η σύγκριση με την Κύπρο είναι αναπόφευκτη, χωρίς να σημαίνει ότι οι δύο περιπτώσεις είναι απολύτως συγκρίσιμες. Στην ίδια αναφορά του ADIS η Κύπρος εμφανίζεται με 121 εστίες και τελευταία καταγεγραμμένη εστία στις 9 Ιουνίου, ενώ η Ελλάδα έχει 200 και τελευταία στις 21 Σεπτεμβρίου.
Η Κύπρος χρησιμοποίησε, μεταξύ άλλων, και τον εμβολιασμό. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέστειλε περισσότερες από ένα εκατομμύριο δόσεις εμβολίου SAT1. Αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι ο εμβολιασμός εξηγεί τη διαφορετική εξέλιξη, καθώς υπάρχουν σημαντικές διαφορές στις συνθήκες και στα χαρακτηριστικά κάθε επιζωοτίας. Αποτελεί όμως ένα διαφορετικό εργαλείο που βρίσκεται στο τραπέζι της ευρωπαϊκής αντιμετώπισης.
Στη Λέσβο, την ίδια ώρα, το οικονομικό κόστος μεγαλώνει. Μόνο στις 22 Σεπτεμβρίου ανακοινώθηκαν αποζημιώσεις 7,73 εκατ. ευρώ για 46.124 θανατωθέντα ζώα.
Γι' αυτό το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η επόμενη καταγραφή θα γράψει 200, 205 ή 210 εστίες.
Το πραγματικό ερώτημα είναι τι θα γίνει μετά.
Εάν η ιχνηλάτηση ολοκληρωθεί και οι εστίες σταματήσουν, η σημερινή στρατηγική θα έχει δικαιωθεί στην πράξη. Εάν όμως οι θετικές μονάδες συνεχίσουν να εμφανίζονται, τότε η συζήτηση θα περάσει από τη διαχείριση της κρίσης στην ανάγκη αλλαγής στρατηγικής.
Και εκεί ακριβώς βρίσκεται σήμερα το μεγαλύτερο κενό.
Η Λέσβος έχει πλέον 200 επίσημες εστίες, δεκάδες χιλιάδες θανατωμένα ζώα, εκατομμύρια ευρώ αποζημιώσεων και ευρωπαϊκούς περιορισμούς που φτάνουν μέχρι το τέλος του χρόνου.
Μέτρα υπάρχουν. Συνεργεία υπάρχουν. Ιχνηλάτηση υπάρχει.
Αυτό που εξακολουθεί να λείπει από τη δημόσια συζήτηση είναι το πιο απλό και ταυτόχρονα το πιο κρίσιμο:
Τι κάνουμε εάν αυτό που κάνουμε σήμερα δεν δουλέψει;